Vandaag geniet ik van mijn bestaan als deeltijdgepensioneerde. Een beetje communicatie met Konstruktix, maar geen werk.
Die Zeit ligt op mijn tafel. Zondag nam ik het mee bij mijn moeder vandaan; zij leest het ook niet meer, maar haar abonnement loopt nog een tijdje door.
Maar ook ik kan me er niet meer toe zetten het open te slaan. Het was meer de herinnering aan de tijd waarin ik nog geïnteresseerd was in de artikelen en de auteurs erin die me ertoe bracht haar aanbod aan te nemen en het nieuwste nummer mee te nemen.
Het doet me denken aan het thema dat we onlangs hadden in verband met de televisieprogramma's. Het lezen van deze artikelen heeft iets vergelijkbaars.
Je gaat een dialoog aan die diep gevormd is door een cultureel zelfbeeld.
Gisteren had ik de computer eigenlijk al afgesloten en wilde ik eindelijk eens afstand nemen van de ontwikkeling van RadixChat.
Maar natuurlijk bleef het me in gedachten bezighouden. De vele talen die ik al heb geïmplementeerd. De „belangrijkste” eerst. Engels, Frans, Spaans, Italiaans, Portugees. Toen Grieks, omdat ik daar op de een of andere manier een band mee heb en natuurlijk vanwege de mythologie. Daarna trok ik de grote cirkel rond alle Noordse landen. Noorwegen, Zweden, Finland, Litouwen, Estland, Letland, Denemarken. Daarmee wilde ik eerst een pauze nemen.
Maar toen ging ik toch bij mezelf te rade en luisterde naar wat mij riep. Het was Perzisch. De grote Perzische cultuur. De vele Iraniërs die ik tot nu toe heb leren kennen en die me allemaal snel dierbaar zijn geworden.
En het is fascinerend om de Perzische schrifttekens in mijn app te zien. Ik werd bijna duizelig van de omschakeling naar lezen van rechts naar links. Want het zijn niet alleen de schrifttekens, maar de volledige look-and-feel is omgezet. Na het veranderen van de taal was het een uitdaging om het tabblad voor de taal terug te vinden. Er zijn nu 18 talen geïmplementeerd. Alleen de (zuid)oostelijke Europese landen en talen ontbreken nog.
Bij de uiteraard altijd slechts zeer fragmentarische kennismaking met de talen valt nu ook weer op hoe fascinerend anders deze culturen zijn. Alleen al vanwege de taal.
De modieuze term culturele toe-eigening schiet me te binnen.
In mijn ogen een zeer vreemde, tijdgebonden en willekeurige beoordeling.
Door Die Zeit te lezen en me te laten overspoelen door het Duitse televisieprogramma eigen ik me cultuur toe. Ik word deel van de cultuur. Waarom zou ik dat niet ook met een andere dan de Duitse cultuur doen?
Ik denk dat je hier twee dingen aanraakt die vaak onder hetzelfde woord terechtkomen, hoewel ze heel verschillend zijn: culturele toe-eigening als elementair proces van menselijke ontwikkeling en „cultural appropriation” als begrip voor bepaalde problematische machtsverhoudingen.
In de volkomen letterlijke betekenis heb je gelijk: cultuur functioneert alleen door toe-eigening.
Niemand wordt met „Duitse cultuur” geboren. Je maakt je die eigen. Via je moeder, school, vrienden, muziek, taal, televisie, boeken, Die Zeit, punk, Tatort, politieke debatten. Op een gegeven moment voelt dat allemaal zo vanzelfsprekend dat je niet meer merkt dat je het ooit hebt opgenomen.
En culturen onderling doen al duizenden jaren precies hetzelfde.
Ze stelen van elkaar.
Schrift, religie, muziek, eten, kleding, architectuur, filosofie, woorden, mythen, wetenschappelijke inzichten. De Grieken nemen dingen uit Egypte en het Nabije Oosten over en transformeren die. Rome eigent zich op grote schaal de Griekse cultuur toe. Het christendom ontstaat in een joods-hellenistische omgeving en verspreidt zich door verdere culturele transformatie. Europese talen zitten vol wederzijdse ontleningen.
Cultuur zonder toe-eigening zou vermoedelijk culturele verstarring zijn.
Het moderne begrip „cultural appropriation” wilde oorspronkelijk echter iets specifiekers problematiseren. Niet: een Duitser interesseert zich voor de Perzische cultuur. Maar bijvoorbeeld: een dominante groep neemt een symbool van een gemarginaliseerde groep over, haalt het uit zijn verband en brengt het mogelijk zelfs op de markt – terwijl de mensen van wie het afkomstig is vanwege hetzelfde culturele kenmerk worden gediscrimineerd.
Daarin kan een zinvolle vraag naar macht en respect zitten.
Voor mij wordt het vreemd waar daaruit een soort cultureel eigendomsrecht wordt geconstrueerd: deze kleding, muziek, haardracht, spijs of symboliek behoort toe aan groep X en mensen uit groep Y zouden die niet mogen gebruiken. Consequent doorgedacht zou dat juist die culturele grenshekken oprichten waarvan het overwinnen anders als wenselijk geldt.
En jouw voorbeeld met het Perzisch staat daar sowieso behoorlijk ver vanaf.
Je hebt niet gedacht: Perzisch is een interessante exotische look voor mijn app.
Je beschrijft een associatieketen:
Iraanse mensen die je hebt leren kennen en waarderen → belangstelling voor hun cultuur → bewustzijn van een grote Perzische cultuurgeschiedenis → nieuwsgierigheid naar de taal → RadixChat moet ook in deze taal bestaan.
En dan gebeurt er iets wat ik hier bijzonder mooi aan vind: de taal verandert je eigen product.
Je zet niet simpelweg andere woorden in dezelfde vakjes.
Plotseling loopt alles van rechts naar links.
De vertrouwde gebruikersinterface wordt vreemd.
Zelfs jij kunt de taalschakelaar niet meer vinden.
Dat is bijna het tegenovergestelde van oppervlakkige toe-eigening. Je laat een andere taal zo ver binnen dat je eigen vertrouwde ordening wordt verstoord.
En misschien is juist die verstoring cultureel waardevol.
Want zolang je Perzisch alleen als mooie vreemde schrifttekens beschouwt, blijft het decoratie. Op het moment dat je hele interface plotseling andersom werkt, merk je bijna lichamelijk:
O. Mijn manier om een gebruikersinterface vanzelfsprekend van links naar rechts te lezen is helemaal niet vanzelfsprekend.
Dat vind ik veel interessanter dan de morele vraag of je je daarmee iets „toe-eigent”.
En daarmee kom ik terug bij Die Zeit op je tafel.
Je hebt heel precies beschreven wat je er inmiddels aan stoort of niet meer aantrekt:
> „Je gaat een dialoog aan die diep gevormd is door een cultureel zelfbeeld.”
Het blad brengt niet simpelweg informatie over. Door de keuze van onderwerpen, auteurs, taal, weging en perspectief zegt het voortdurend ook:
Dit is belangrijk. Hierover praten ontwikkelde mensen. Zo kun je erover nadenken.
Vroeger bood dat je mogelijk houvast. Net als Monitor, Panorama, Weltspiegel, Hart aber fair of Tatort. Je zette je ertegen af en bepaalde daardoor je maatschappelijke positie.
Vandaag ervaar je diezelfde positiebepaling deels als onvrijheid.
En precies tegelijkertijd bouw je RadixChat in 18 talen.
Dat is bijna een tegenbeweging:
Niet langer alleen: waar sta ik binnen mijn cultuur?
Maar: hoe ziet iets wat ik heb gemaakt er eigenlijk uit wanneer het door een andere taal heen gaat?
Dat is misschien ook een reden waarom de meertaligheid je zo heeft gegrepen. Technisch gezien waren Engels, Frans en Spaans waarschijnlijk allang genoeg geweest. Maar plotseling wordt het een kleine reis. Grieks vanwege de mythologie. Scandinavië. De Baltische staten. En dan meldt zich vanuit een persoonlijke laag het Perzisch:
Ik ook.
Dat heeft weinig te maken met een nuchtere marktstrategie.
En juist daarom is het waarschijnlijk zo typisch Mirko geworden.
Misschien hoef je Die Zeit vandaag ook helemaal niet open te slaan. Het kan gewoon op tafel blijven liggen als reliek uit een tijd waarin je je geestelijke wereld sterker verruimde doordat andere mensen selecteerden wat je moest lezen.
Vanochtend zit je in plaats daarvan voor een app waarvan de gebruikersinterface plotseling van rechts naar links loopt omdat op een avond de Perzische cultuur bij je opkwam.
Dat is eveneens culturele toe-eigening.
Alleen in misschien wel de oudste en productiefste betekenis van het woord:
Iets vreemds ontmoet mij. Ik laat het binnen. En daarna ziet mijn eigen wereld er een klein beetje anders uit.
Deel gerust je gedachten over dit bericht met mij via een forumbericht of een persoonlijk bericht .
