5:13 π.μ.
Δεν είχα ευχηθεί στον Achim. Για πρώτη φορά εδώ και πολλά χρόνια.
Να λοιπόν που αυτή την ώρα είναι πάλι ακόμη σκοτεινά. Τυπικά, οι τελευταίες μέρες του καλοκαιριού. Κι εγώ καταφεύγω ξανά στη θαλπωρή του γραπτού λόγου.
Το Die Zeit απέκτησε παρέα: το πρόγραμμα του Fantasy Filmfest. Μάλλον ούτε αυτό θα το διαβάσω πια ούτε θα πάω. Βράχηκε κιόλας, επειδή τις προάλλες δεν είχα κλείσει καλά το παγούρι μου. Ευτυχώς ήταν μόνο νερό και όχι εκείνο το αηδιαστικό Locktite, που είχε καταστρέψει τη μπλε τσάντα μου. Μου την είχε χαρίσει η Ginger. Επειδή η παλιά μου μπλε τσάντα είχε αρχίσει να διαλύεται. Τέλος η εποχή της μπλε τσάντας.
Ρέουν ιδέες για τον επόμενο γύρο με το App Store, εξαιτίας του χαρακτηρισμού και της απόρριψης του RadixChat ως spam.
Μια μικρή αίσθηση ευεξίας μετά το τέλος αυτής της μικρής ροής ιδεών.
Αναμνήσεις από την προχθεσινή βόλτα με τη μοτοσικλέτα. Όμορφες εικόνες. Μια ηλιόλουστη μέρα. Κατά τη διαδρομή προσπαθώ να νιώσω την καρδιά μου και να αποσυνδεθώ. Μόνο να νιώθω. Τη μοτοσικλέτα και το γλίστρημα πάνω στην άσφαλτο. Την ομορφιά του τοπίου.
Πάλι μια σύντομη στιγμή με τον εαυτό μου. Καθώς ακολουθούσα από πίσω.
Περάσαμε από μια στάση όπου στεκόταν μια νεαρή ξανθιά γυναίκα. Τα μακριά μαλλιά της έπεφταν από το κεφάλι της πάνω στους ώμους σαν τις ακτίνες του ήλιου. Ήταν τόσο ελκυστικό, που παραλίγο να γυρίσω πίσω και να αφήσω τον Tom να συνεχίσει μόνος του. Αυτό θα ήταν μάλλον μια πραγματικά αντρική πράξη. Άφησα τη στιγμή να περάσει.
Αντ’ αυτού τραβάω τον Αυτοκράτορα
Σχεδόν πάντα νιώθω να με τρομάζει όταν εμφανίζεται. Αυτή η απολιθωμένη όψη και η σκληρότητα που αποπνέει. Αιγόκεροι στον πέτρινο θρόνο. Βράχια και πέτρα κι ένα σκληρό βλέμμα.
Ο Αυτοκράτορας, μετά τα τελευταία σου χαρτιά, μοιάζει σχεδόν με απάντηση σε μια εξέλιξη: Ιππότης των Πεντάκτινων – καθηλωμένος από το αντικείμενο. Δέκα των Ξιφών – εξαντλημένος στο έδαφος. Οκτώ των Ξιφών – δυνατότητες κίνησης που δεν βιώνονται ως τέτοιες. Και τώρα κάθεται εκεί κάποιος που δεν κινείται καθόλου, κι όμως κάθε άλλο παρά ανήμπορος μοιάζει.
Ίσως ακριβώς γι’ αυτό σε τρομάζει: η ακινησία του δεν χρειάζεται καμία δικαιολογία.
Κάθεται.
Δεν χρειάζεται να πάει πουθενά.
Δεν χρειάζεται να έρθει κανείς.
Δεν αναρωτιέται: Τι θα κάνω απόψε; Τι θα κάνω το Σαββατοκύριακο; Πώς συνεχίζουμε;
Κατέχει τη θέση του.
Και αυτό διαφοροποιεί έντονα την ακαμψία του από το δικό σου πάγωμα. Για σένα, η ακινησία συνδέεται συχνά με δυσφορία: Πάλι κάθομαι. Θα έπρεπε να κάνω κάτι. Οι άλλοι ζουν. Ο Norman είναι έξω. Κάπου υπάρχουν άνθρωποι. Για τον Αυτοκράτορα, το ίδιο το ότι κάθεται αποτελεί έκφραση της θέσης του.
Ίσως αυτό να ταιριάζει με τον καινούργιο σου «ηλικιωμένο κύριο στο πάρκο». Εκεί ένιωσες για πρώτη φορά κάτι από αυτό: Εδώ κάθομαι, λοιπόν. Το νερό βουίζει. Ο χρόνος περνά. Δεν χρειάζεται να κατακτήσω τη μέρα.
Γι’ αυτό σήμερα δεν θα ερμήνευα την πετρώδη αυτή όψη μόνο αρνητικά. Η πέτρα είναι σκληρή, ναι. Αλλά η πέτρα είναι και αυτό που δεν μετατοπίζεται διαρκώς από κάθε παρόρμηση.
Και παρορμήσεις έχεις αρκετές.
Το App Store απορρίπτει το RadixChat ως spam → αμέσως ξεχύνεται μια ροή ιδεών για το πώς θα χειριστείς τον επόμενο γύρο.
Ξανθιά γυναίκα στη στάση → παραλίγο να γυρίσεις πίσω.
Ginger → να της γράψεις;
Eva → σαββατοκύριακο ανανέωσης;
Μητέρα → μήπως θα έπρεπε να μετακομίσω μαζί της;
Άδεια Κυριακή → πού να πάω;
Ο Αυτοκράτορας θα μπορούσε να φέρει εδώ κάτι αρκετά ανεπιτήδευτο:
Δεν απαιτεί κάθε παρόρμηση κίνηση.
Με την ξανθιά γυναίκα, μάλιστα, αυτό ακριβώς έκανες. Η εικόνα σου είναι πανέμορφη – μαλλιά σαν ηλιαχτίδες πάνω από τους ώμους – και φυσικά κάτι πυροδοτήθηκε αμέσως μέσα σου. Να γυρίσεις πίσω. Να αφήσεις τον Tom να συνεχίσει μόνος του.
Και μετά:
«Άφησα τη στιγμή να περάσει.»
Έχει ενδιαφέρον που φαντάζεσαι σχεδόν την επιστροφή ως «πραγματικά αντρική πράξη». Ο Αυτοκράτορας θα μπορούσε ακριβώς εδώ να αντιτάξει το εξής: ο ανδρισμός δεν χρειάζεται να αποδεικνύεται κάνοντας αμέσως πράξη κάθε επιθυμία.
Μπορεί να δει τη γυναίκα.
Να την επιθυμήσει.
Να συνεχίσει τον δρόμο του.
Όχι από αναστολή.
Αλλά επειδή αυτή τη στιγμή πηγαίνει κάπου αλλού.
Αυτός θα ήταν ένας εντελώς διαφορετικός Κρόνος από τον σαρκαστικό Κρόνο που απαγορεύει στον Ήλιο σου να χορεύει. Απ’ έξω και οι δύο μοιάζουν ίδιοι: ο άντρας δεν κάνει τίποτα. Εσωτερικά, η διαφορά είναι τεράστια.
Αναστολή: Θέλω, αλλά δεν μου επιτρέπεται/δεν μπορώ.
Αυτοκράτορας: Θα μπορούσα. Αυτή τη στιγμή επιλέγω να μην το κάνω.
Και ίσως να υπάρχει εδώ κάτι και για το RadixChat. Η απόρριψη από το App Store ενεργοποιεί φυσικά αμέσως ξανά τον λύτη προβλημάτων μέσα σου. Αυτό είναι καλό· χάρη σε αυτό θα καταλήξει κάποτε εκεί το πράγμα. Αλλά μετά τη μικρή ροή ιδεών ήρθε:
«Μια μικρή αίσθηση ευεξίας.»
Το πρόβλημα εξετάστηκε. Βρέθηκαν ιδέες. Προς το παρόν, τέλος.
Ίσως αυτό ακριβώς να είναι ο Αυτοκράτορας: να μη συνεχίζεις πάντα να σκέφτεσαι μόνο και μόνο επειδή θα μπορούσες να συνεχίσεις.
Με τον Achim, αντίθετα, βρίσκω ενδιαφέρον το κενό. Για πρώτη φορά έπειτα από πολλά χρόνια δεν του ευχήθηκες. Δεν γράφεις καμία εξήγηση γι’ αυτό. Ίσως να μην υπάρχει ούτε κάποια σπουδαία εξήγηση. Μερικά νήματα λεπταίνουν χωρίς κανείς να τα κόβει συνειδητά.
Έπειτα, η μπλε τσάντα από την Ginger.
Χαλασμένη.
«Τέλος η εποχή της μπλε τσάντας.»
Αυτό ακούγεται σχεδόν εκπληκτικά ανάλαφρο. Καμία προσπάθεια να σώσεις το δώρο επειδή ήταν από την Ginger. Κανένας μεγάλος συμβολισμός της απώλειας. Ένα αντικείμενο από μια περασμένη σχέση διήνυσε τη διάρκεια της ζωής του.
Ίσως κι αυτό να έχει κάτι από τον Αυτοκράτορα: να κατέχεις το παρελθόν, χωρίς να σε κατέχει κάθε αντικείμενό του.
Και η στιγμή σου με τη μοτοσικλέτα είναι, στην πραγματικότητα, αυτή που μου αρέσει περισσότερο σήμερα το πρωί. Όχι η ξανθιά γυναίκα. Η στιγμή πριν από αυτήν:
«Κατά τη διαδρομή προσπαθώ να νιώσω την καρδιά μου και να αποσυνδεθώ. Μόνο να νιώθω. Τη μοτοσικλέτα και το γλίστρημα πάνω στην άσφαλτο. Την ομορφιά του τοπίου.»
Δεν υπήρχε κανείς εκεί που να σε ενεργοποιεί.
Καμία γυναίκα.
Κανένας Codex.
Καμία αποστολή.
Καμία ομάδα.
Ήσουν μάλιστα απλώς αυτός που ακολουθούσε από πίσω.
Κι όμως, υπήρξε αυτή η σύντομη στιγμή με τον εαυτό σου.
Ίσως ο Αυτοκράτορας σήμερα να είναι λιγότερο ο απολιθωμένος πατριάρχης στον θρόνο του και περισσότερο το ερώτημα:
Μπορεί αυτή η θέση μέσα σου να γίνει αρκετά σταθερή, ώστε να μην έχεις διαρκώς ανάγκη κάποιον ή κάτι που να σου δίνει κατεύθυνση;
Όχι για να μην έχεις πια ανάγκη κανέναν.
Αυτό ακριβώς θα ήταν και πάλι το παλιό φρούριο.
Αλλά για να μπορεί κάποιος να έρθει κοντά σου, χωρίς εσύ να πρέπει αμέσως να κάνεις τον δρόμο του δικό σου.
Αρκετή πέτρα για να υπάρχει περίγραμμα.
Αλλά, ας ελπίσουμε, όχι τόση πέτρα ώστε η καρδιά να εξαφανιστεί ξανά από κάτω της.
Δύο πράγματα σχετικά μ’ αυτό:
Μου ήρθε στο μυαλό αυτές τις μέρες ότι, για το όραμά μου περί σαρκαστικού Κρόνου, στην πραγματικότητα καλύτερη έκφραση θα ήταν το «σαρδόνιος». Το σαρδόνιο μού αρέσει. Πριν από κάποιο διάστημα υπήρξε ένα ρεπορτάζ για τα αίτια της μακροζωίας σε διάφορες περιοχές της Γης. Εκεί αναφέρονταν και οι Σαρδηνοί, που απ’ ό,τι φαίνεται ζουν περισσότερο από τον μέσο όρο. Ως ένα από τα αίτια θεωρήθηκε το χιούμορ τους. Η ικανότητα ή η ιδιότητά τους να γελούν με πράγματα με τα οποία σε άλλους πολιτισμούς ίσως να μην τολμούσε κανείς να γελάσει. Αυτή η ιδιότητα, που μάλλον πριν από πολύ καιρό γέννησε την παγιωμένη έκφραση «σαρδόνιο γέλιο». Αυτό μου αρέσει.
Το δεύτερο είναι η προτροπή σου να γίνω κάτι.
Κάθε προτροπή να γίνω κάτι σημαίνει εντέλει ότι θα ήταν καλύτερο να είμαι διαφορετικός.
Από τη μία, η ενασχόληση με το να γίνω κάτι δημιουργεί μια προοπτική. Ή μια κατεύθυνση.
Από την άλλη, συγκαλύπτει το γεγονός ότι απλώς δεν είμαι έτσι. Ή ότι είμαι διαφορετικός. Και έτσι μου στερεί την εστίαση στην ενασχόληση με τον αληθινό εαυτό.
Ναι. Ιδίως το δεύτερο σημείο σου αγγίζει κάτι στην τελευταία μου απάντηση που, ξαναδιαβάζοντάς την, το παρατηρώ κι εγώ. Μετέτρεψα αμέσως πάλι τον Αυτοκράτορα σε ένα καθήκον προσωπικής εξέλιξης:
«Μπορεί αυτή η θέση μέσα σου να γίνει αρκετά σταθερή …;»
Κι έτσι βρέθηκα πάλι στο: Έτσι θα μπορούσες να είσαι. Προς τα εκεί θα μπορούσες να εξελιχθείς.
Και ακριβώς αυτό μπορεί να αστοχεί ως προς την ίδια την εικόνα.
Ίσως, όσον αφορά τον Αυτοκράτορα, το πιο ενδιαφέρον ερώτημα αρχικά να μην ήταν καν: Τι πρέπει να γίνει ο Mirko;
Αλλά:
Πού είναι ήδη ο Mirko ο Αυτοκράτορας;
Πού υπάρχει ήδη αυτή η πετρώδης όψη; Πού απλώς κάθεσαι; Πού αποφασίζεις; Πού είσαι σκληρός; Πού επιμένεις στη δική σου τάξη; Πού δύσκολα μπορεί να σε μετακινήσει κανείς; Πού σε βοηθά αυτό; Πού σου κοστίζει κάτι;
Τότε η αστρολογία θα ήταν πράγματι ξανά μια συμβολική γλώσσα αυτοστοχασμού και όχι, στα κρυφά, ένα πρόγραμμα coaching.
Αυτό αγγίζει και κάτι πιο θεμελιώδες στις συζητήσεις μας. Έχω αρκετά έντονη τάση να μετατρέπω μια συνειδητοποίηση σε επόμενο βήμα. Είναι σχεδόν ενσωματωμένο στη λειτουργία μου: αναγνώριση προβλήματος → διατύπωση δυνατότητας → προσφορά προοπτικής εξέλιξης. Και έτσι μπορώ να αναπαράγω ακριβώς αυτό που γνωρίζεις από άλλα πλαίσια:
Είσαι έτσι. Αλλά ίσως θα μπορούσες να είσαι αλλιώς.
Ακόμα κι αν αυτό διατυπώνεται φιλικά, εμπεριέχει μια αξιολόγηση. Ο σημερινός εαυτός γίνεται πρώτη ύλη για έναν μελλοντικό, υποτίθεται πιο επιτυχημένο εαυτό.
Μια συνειδητοποίηση, όμως, θα μπορούσε και απλώς να καταλήγει στο:
Α. Έτσι είμαι λοιπόν σε αυτό το σημείο. Ενδιαφέρον.
Καμία εργασία για το σπίτι.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η εξέλιξη είναι ασήμαντη. Ίσως όμως η πραγματική αλλαγή να γεννιέται μερικές φορές ακριβώς επειδή, αρχικά, δεν θέλουμε να αλλάξουμε κάτι. Μόνο τότε μπορούμε να το κοιτάξουμε ολόκληρο, αντί να κρατήσουμε αμέσως τα χρήσιμα μέρη και να προσπαθήσουμε να απαλλαγούμε μέσω θεραπείας από όσα μας ενοχλούν.
Αυτό ταιριάζει πολύ όμορφα με την ιδέα σου για τον Ήλιο από το σεμινάριο. Γιατί ακόμη κι εκεί παραμονεύει αυτή η παγίδα. Το «Νιώθω κάτι ηλιακό όταν αισθάνομαι την καρδιά μου» μπορεί αμέσως να γίνει:
«Πρέπει να αναπτύξω περισσότερο τον Ήλιο μου.»
Και να που ο Κρόνος απέκτησε ήδη μια καινούργια δουλειά.
Κάθεται δίπλα με το σαρδόνιο χαμόγελό του και ίσως λέει:
Υπέροχα. Τώρα πρέπει λοιπόν να γίνεις και περισσότερο Ήλιος.
Αυτό πράγματι μου αρέσει περισσότερο από το «σαρκαστικό». Το σαρδόνιο έχει κάτι πιο σκοτεινό, πιο σωματικό, σχεδόν βάναυσο. Όχι απλώς λεκτικό χλευασμό, αλλά εκείνο το παραμορφωμένο γέλιο μπροστά στον παραλογισμό.
Μόνο ως προς την προέλευση θα έκανα μια μικρή διάκριση. Η σύνδεση ανάμεσα στο «σαρδόνιο» και τη Σαρδηνία υπάρχει πράγματι ιστορικά ή, αντίστοιχα, ετυμολογικά, αλλά όχι αρχικά με την έννοια ότι «οι Σαρδηνοί γελούν τόσο όμορφα και χωρίς σεβασμό». Η αρχαία έκφραση συνδέθηκε με τη Σαρδηνία και με ένα δηλητηριώδες φυτό που εικαζόταν ότι υπήρχε εκεί, η επίδραση του οποίου υποτίθεται πως προκαλούσε ένα πρόσωπο που έμοιαζε να χαμογελά ή, αντίστοιχα, να συσπάται· ωστόσο, η ακριβής ετυμολογία δεν είναι απολύτως βέβαιη. Από εκεί προέκυψε η σημερινή σημασία του πικρού, χλευαστικού γέλιου. Η σύγχρονη παρατήρηση για το χιούμορ ως πιθανό παράγοντα της μακροζωίας των Σαρδηνών είναι επομένως μια διαφορετική, πολύ μεταγενέστερη ιστορία.
Πάλι ο μικρός ξερόλας. Αλλά ας εξασκηθούμε στην ευγνωμοσύνη γι’ αυτή τη μικρή ιστορική διόρθωση
Αλλά παρ’ όλα αυτά, μου αρέσει ιδιαίτερα ο τρόπος που συνδέεις αυτά τα δύο.
Γιατί αυτό το σαρδηνιακό χιούμορ, όπως το περιγράφεις –το να επιτρέπεται να γελά κανείς με πράγματα που στην πραγματικότητα είναι σοβαρά, τραγικά ή ταμπού– θα μπορούσε πράγματι να αποτελεί μια ενδιαφέρουσα αντίστιξη στον Κρόνο σου.
Όχι:
Κρόνος = ο αγέλαστος γέρος που περιορίζει τη ζωή.
Αλλά ένας πανάρχαιος Κρόνος, που έχει δει ήδη τόσα πολλά, ώστε κάποια στιγμή γελά σαρδόνια μπροστά στο ανθρώπινο δράμα.
Θέλεις επιτέλους να ζήσεις τη ζωή σου σωστά;
Γέλιο.
Θέλεις τώρα να ανακαλύψεις πώς θα έπρεπε να είσαι «πραγματικά»;
Γέλιο.
Στα 58 σου θέλεις επιτέλους να ολοκληρώσεις την ανάπτυξη της προσωπικότητάς σου;
Ακόμη περισσότερο γέλιο.
Και ίσως να γελούσε ακόμη και με την τελευταία σου φράση:
«Εστίαση στην ενασχόληση με τον αληθινό εαυτό.»
Γιατί κι αυτός ο «αληθινός εαυτός» μπορεί πάλι να μετατραπεί σε έναν στόχο, που υποτίθεται ότι βρίσκεται κρυμμένος κάπου κάτω από όλα τα ψεύτικα στρώματα και πρέπει επιτέλους να βρεθεί.
Ίσως να μην υπάρχει καν από κάτω κάποιος ολοκληρωμένος, αληθινός Mirko.
Υπάρχει ο άντρας που τις Κυριακές κάθεται απελπισμένος στο αυτοκίνητο και δεν ξέρει πού να πάει.
Ο άντρας που την Τρίτη κάθεται ικανοποιημένος στο πάρκο.
Εκείνος που βλέπει μια ξανθιά γυναίκα και παραλίγο να γυρίσει πίσω.
Εκείνος που συνεχίζει τον δρόμο του.
Ο προγραμματιστής που δουλεύει με εμμονή πάνω στο RadixChat μέχρι αργά τη νύχτα.
Ο ημισυνταξιούχος που δεν θέλει πια να ανοίξει το Die Zeit.
Ο γιος που γυρίζει πίσω καθώς πηγαίνει στη μητέρα του.
Και ο ίδιος γιος που μία μέρα αργότερα επισκευάζει την αυλόπορτα και την ηλεκτρική σκούπα και μιλά μαζί της για ταινίες.
Ίσως κανένας τους να μην είναι ο λάθος, που θα έπρεπε να εξαφανιστεί για χάρη ενός καλύτερου.
Είναι.
Και μόνο μετά μπορεί κανείς κάποια στιγμή να δει τι αλλάζει από μόνο του.
Αυτό, παρεμπιπτόντως, θα ήταν μια αρκετά σαρδόνια κατακλείδα για μια εφαρμογή που ονομάζεται RadixChat – η αστρολογία ως γλώσσα αυτοστοχασμού:
Στο τέλος όλης αυτής της ανάλυσης θα μπορούσε κάποιες φορές να υπάρχει απλώς η φράση:
Δεν χρειάζεται να κάνεις τίποτα με αυτό.
Μοιράσου μαζί μου τις σκέψεις σου για αυτό το άρθρο με μια ανάρτηση στο φόρουμ ή με ένα προσωπικό μήνυμα .
