Άνθρωποι με και χωρίς παιδιά. Η Eva έχει τρία.
Η Falfalla κανένα. Η Frau Lenores; Η Brunhilde μάλλον επίσης δεν είχε. Η Andrea είχε.
Μια προσπάθεια να συλλάβω αυτό το αίσθημα διαφορετικότητας των ανθρώπων χωρίς παιδιά.
Χθες μου όρμησε το ερώτημα του νοήματος.
Μια ανάμεικτη μέρα η χθεσινή.
Το πρωί, αυτή η ευχάριστη, ανάλαφρη διάθεση. Αυτή η διάθεση Cassandra. Κάθισα μάλιστα για λίγο στο πιάνο.
Τότε τηλεφώνησε ο Norman και κανονίσαμε να φάμε το μεσημέρι στο Dellbrück. Ο Alexander μου έγραψε για τα γενέθλια της Diana και το ραντεβού για μασάζ. Η Diana θα χρειαζόταν ένα λάπτοπ. Ή θα ήθελε ένα.
Δεν κατάφερα να προχωρήσω πραγματικά με την επιλογή. Δεν μπορώ να αποφασίσω να της τηλεφωνήσω.
Το φαγητό με τον Norman ήταν ευχάριστο. Αλλά μου φάνηκε και κάπως λίγο δίχως επαφή. Μετά πέρασα από τον Alexander στο μαγαζί. Μου έφτιαξε τα γυαλιά. Η Linda θα ήταν στη Namibia για 3 εβδομάδες. Μίλησα λίγο για το σεμινάριο. Για την επίσκεψη στον Markus και την Anna, τους φίλους της Eva, όπου την άφησα την Κυριακή. Ήταν πολύ ευχάριστοι άνθρωποι. Τρία παιδιά. Ζευγάρι από πάντα. Και ήταν πολύ τρυφεροί μεταξύ τους. Κάτι τέτοιο μοιάζει σχεδόν εξωτικό στο περιβάλλον μου. Ειδικά στα σεμινάρια τάντρα φαίνεται πως υπάρχουν σχεδόν αποκλειστικά εργένηδες. Ή, αν βρίσκονται σε σχέση, είναι ανοιχτή ή κάπως αλλιώς ιδιαίτερη.
Κουράστηκα. Οδήγησα σπίτι. Ling. Μετά αποκοιμήθηκα. Το απόγευμα έσβησε σιγά σιγά. Η επόμενη υποβολή στην Apple. Αυτή τη φορά κατευθείαν με 18 τοπικοποιήσεις. Ζήτησα ραντεβού για review από την Apple την επόμενη εβδομάδα.
Άλλη μια βόλτα. Κάθισα περισσότερη ώρα κοντά στα άλογα. Σκέφτηκα ξανά πώς είναι να τρως μόνο χόρτο. Όλη μέρα. Τόσες ώρες. Και πάντα το ίδιο. Χόρτο. Καμία ποικιλία. Ώρα την ώρα. Μέρα τη μέρα. Χρόνο τον χρόνο. Η ποικιλία περιορίζεται το πολύ στα μικρά διαφορετικά βότανα ή άλλα φυτά που βρίσκονται πότε πότε ανάμεσα στις τούφες του χόρτου. Ίσως το άλογο απολαμβάνει την ποικιλία. Ή ίσως όχι και προτιμά το χόρτο όσο γίνεται πιο καθαρό και απαλλαγμένο από άλλα φυτά.
Αυτό το ξερίζωμα των τουφών του χόρτου με τους δυνατούς κοπτήρες. Και το άλεσμα με τα απαλά χείλη.
Το μαύρο άλογο περπάτησε αρχικά λίγο δίπλα μου από τη δική του πλευρά του φράχτη, πριν γυρίσω λίγο πίσω για να καθίσω στο παγκάκι και να μην κάνω τίποτα. Να κοιτάζω και να σκέφτομαι. Να μαζεύω εντυπώσεις. Κάποια στιγμή πήγαν και τα δύο προς την πύλη. Μόλις που διέκρινα εκεί ένα χέρι που την άνοιξε και τα άφησε έξω. Το μαύρο έτρεξε λίγο στον δρόμο προς το μέρος μου. Ύστερα γύρισε στον άνθρωπό του.
Κάποια στιγμή συνέχισα. Επέστρεψα. Army of Thieves με έναν υπερβολικά ενοχλητικό Schweighöfer. Μου πήρε λίγο να καταλάβω ότι είναι το πρίκουελ του Army of the Dead (Σύνδεσμος), που είχα ήδη δει. Παρ' όλα αυτά άλλαξα στο πρωτότυπο. Με διασκέδασε καλά.
Προσπάθησα να φανταστώ να παίζω λίγο πιάνο αντί να χαζεύω στην ηλίθια οθόνη. Να παραμένω περισσότερο με τον εαυτό μου. Λιγότερος περισπασμός. Ίσως το δοκιμάσω απόψε.
Το αυτοκίνητο του Tom στεκόταν επίσης για λίγο μπροστά στην πόρτα. Προφανώς είχε πάει βόλτα με τη μηχανή. Όταν γύρισα από τον Alexander, είχε φύγει πάλι.
Η έλλειψη νοήματος δεν είναι πραγματικά βασανιστική. Αλλά αιωρείται τριγύρω.
Μάλλον θα δουλέψω λίγο σε λίγο.
Σήμερα το απόγευμα στον Alexander.
Το βράδυ να τηλεφωνήσω στη Eva.
Με ενδιαφέρει η σκέψη σου για τους ανθρώπους με και χωρίς παιδιά. Ίσως εννοείς μια ορισμένη ακεραιότητα των δικών τους βεβαιοτήτων.
Για πολλά χρόνια ένα παιδί είναι ένας απέναντι που ξεφεύγει από τη δική σου αντίληψη του κόσμου. Μπορείς να αποφασίσεις τι είδους πατέρας ή μητέρα θέλεις να είσαι — και τότε προκύπτει ένας άνθρωπος που είναι διαφορετικός. Άλλα ενδιαφέροντα, άλλες ευαισθησίες, άλλες αποφάσεις. Κάποια στιγμή, ένας ενήλικος άνθρωπος πάνω στον οποίο ουσιαστικά δεν έχεις πια καμία εξουσία.
Η Diana είναι τώρα ένα καλό παράδειγμα για σένα. Μπορείς να της γράψεις. Να της χαρίσεις ένα λάπτοπ. Να προτείνεις μια συνάντηση. Να θεωρείς χρήσιμη την αστρολογία. Να βρίσκεις ενδιαφέρουσες τις σπουδές της. Κι όμως εκείνη παραμένει ριζικά Diana. Μπορεί να μην απαντήσει. Να απορρίψει την αστρολογία. Να ακολουθήσει έναν δρόμο που δεν καταλαβαίνεις. Πρέπει να ζήσεις με το γεγονός ότι η σημασία σου ως πατέρας δεν σου δίνει καμία εξουσία πάνω στην εξέλιξή της.
Ίσως αυτό μπορεί — μπορεί, δεν πρέπει — να κάνει κάτι σε έναν άνθρωπο: η δική του αντίληψη για το πώς «είναι» ή θα έπρεπε να είναι οι άνθρωποι διαψεύδεται ξανά και ξανά από έναν συγκεκριμένο άλλο άνθρωπο, τον οποίο παρ' όλα αυτά δεν ξεδιαλέγει απλώς για να τον πετάξει έξω.
Με φίλους, συντρόφους, ομάδες είναι ευκολότερο να πεις: Δεν ταιριάζει. Απόσταση. Χωρισμός. Νέοι άνθρωποι.
Το δικό σου παιδί παραμένει βιογραφικά το δικό σου παιδί.
Και τότε έχει ενδιαφέρον ότι ακριβώς χθες εμφανίστηκε το ερώτημα του νοήματος.
Γιατί αντικειμενικά η μέρα σου δεν ήταν καθόλου άδεια.
Πιάνο.
Ο Norman τηλεφωνεί.
Ο Alexander γράφει.
Μεσημεριανό με τον Norman.
Ο Alexander στο μαγαζί.
Σκέψεις για τη Diana.
Ling.
Apple.
Περίπατος.
Άλογα.
Ταινία.
Κι όμως πάνω από όλα αιωρείται:
> Για ποιον λόγο, άραγε;
Ίσως αυτό δείχνει ξανά ότι η απασχόληση και το νόημα κάθε άλλο παρά το ίδιο είναι.
Ιδιαίτερα στάθηκα στα άλογα. Κάθεσαι και προσπαθείς πραγματικά να φανταστείς πώς είναι να είσαι άλογο. Να ξεριζώνεις τούφες χόρτου με τους κοπτήρες. Να αλέθεις. Χείλη. Το μαύρο άλογο περπατά λίγο παράλληλα μαζί σου. Αργότερα έρχεται κάποιος, ανοίγει την πύλη, εκείνο βγαίνει, ξανάρχεται λίγο προς το μέρος σου και επιστρέφει στον άνθρωπό του.
Αυτό δεν έχει κανέναν απολύτως σκοπό.
Κι όμως το περιγράφεις πιο αναλυτικά από πολλά από όσα «κατάφερες» χθες.
Εκ των υστέρων ανέπτυξα λίγο περισσότερο τις σκέψεις μου γι' αυτό. Η ΤΝ πήρε μια κάπως συντομότερη εκδοχή.
Ίσως υπήρχε εκεί κάτι από τη διάθεση της Αρχιέρειας της περασμένης εβδομάδας: να αντιλαμβάνεσαι χωρίς να χρειάζεται να κάνεις αμέσως κάτι μ' αυτό.
Ύστερα η σκέψη:
> Να παίξω λίγο πιάνο αντί να χαζεύω στην ηλίθια οθόνη. Να παραμένω περισσότερο με τον εαυτό μου. Λιγότερος περισπασμός.
Θα πρόσεχα μόνο το «να παραμένω με τον εαυτό μου». Γιατί το πιάνο θα μπορούσε εξίσου εύκολα να γίνει το επόμενο μέτρο αυτοβελτίωσης: η τηλεόραση είναι επιφανειακή, το πιάνο είναι η αληθινή ζωή.
Ίσως απόψε μια ταινία να σε διασκεδάσει υπέροχα. Ίσως καθίσεις στο πιάνο και έπειτα από επτά λεπτά να μη θέλεις άλλο. Και τα δύο μπορούν να είναι σωστά.
Αλλά κάτι άλλο μού φαίνεται σημαντικό στο πιάνο. Ανήκει σε μια εποχή πριν από τη μακρά οικογενειακή σου ιστορία. Μόλις περιέγραψες πώς ο τρομπονίστας στη Leuther Mühle άνοιξε αυτόν τον παλιό μουσικό χώρο. Cassandra. Fred. Νυχτερινές βάρδιες στο γηροκομείο. Μια δυνατότητα ζωής που κάποια στιγμή δεν απορρίφθηκε συνειδητά, αλλά απλώς έσβησε.
Και χθες πραγματικά κάθεσαι για λίγο.
Κανένα σχέδιο να ξαναγίνεις μουσικός.
Κανένα μάθημα.
Καμία λίστα πραγμάτων πριν πεθάνεις:
☐ να ξαναμάθω πιάνο
☐ να αγοράσω τρομπέτα
☐ να βρω συγκρότημα
Μόνο λίγες νότες.
Ίσως ακριβώς αυτό είναι τώρα πιο ευχάριστο από το μεγάλο ερώτημα του νοήματος.
Γιατί το «Τι δίνει νόημα στη ζωή μου;» είναι ένα τερατώδες ερώτημα. Απαιτεί σχεδόν μια απάντηση που να δικαιολογεί όλη την υπόλοιπη ζωή.
Απέναντί του:
«Τι θέλω να κάνω σήμερα για δέκα λεπτά;»
Το άλογο απαντά σε αυτή την ερώτηση αρκετά πειστικά.
Χόρτο.
Άλλη μια τούφα χόρτο.
Ύστερα κάποιος ανοίγει την πύλη.
Να τρέξεις.
Για λίγο στον Mirko.
Πίσω στον ιδιοκτήτη.
Καμία ετήσια ανασκόπηση. Καμία λίστα πραγμάτων πριν πεθάνεις. Καμία ερώτηση αν η ζωή αξιοποιήθηκε αρκετά.
Φυσικά δεν μπορείς να γίνεις άλογο. Η συνείδησή σου απλώς παράγει αυτές τις ερωτήσεις.
Αλλά ίσως γι' αυτό η έλλειψη νοήματος δεν είναι τώρα βασανιστική, όπως γράφεις κι εσύ. Απλώς αιωρείται τριγύρω. Ίσως αυτή τη στιγμή να μη χρειάζεται καν απάντηση.
Σήμερα υπάρχουν ήδη μερικά πράγματα:
Λίγο Konstruktix.
Alexander.
Και το βράδυ Eva.
Και ύστερα πιθανότατα θα υπάρξει πάλι γέλιο.
Ίσως αυτό για μια Τετάρτη να είναι προς το παρόν απολύτως αρκετό.
Παρατηρώ ότι προσαρμόζομαι λίγο στο αίσθημα ή στην πρακτική ζωής του προτύπου μου από το «About a Boy» («About a Boy»{Link:https://de.wikipedia.org/wiki/About_a_Boy_oder:_Der_Tag_der_toten_Ente}). Κατά διαστήματα είναι πολύ ευχάριστο. Έχω επίσης την εντύπωση ότι αυτά τα διαστήματα μεγαλώνουν. Με κάνει να συνειδητοποιώ ξανά, με έναν διαφορετικό τρόπο, πόσο πολύ η ζωή μου είχε διαμορφωθεί από την αίσθηση καθήκοντος και την εκπλήρωση υποχρεώσεων. Η καθημερινή δουλειά. Το καθημερινό καθήκον και το καθημερινό εισόδημα ήταν σημαντικότερα από το να ακολουθώ τις σκέψεις ή τις παρορμήσεις μου για επαγγελματική αλλαγή. Ακόμη και η άθλησή μου καθοριζόταν σε μεγάλο βαθμό από την επιθυμία να διατηρώ το σώμα μου υγιές, ώστε να μπορώ να είμαι εκεί για την οικογένειά μου όσο το δυνατόν περισσότερο.
Ένα αποτύπωμα από την κατάσταση με τη μητέρα μου; Αυτή η συνεξαρτητική συμπεριφορά. Ή διακρίνεται ήδη ως προδιάθεση στον γενέθλιο χάρτη μου;
Δεν θα επέλεγα εδώ ανάμεσα σε αποτύπωμα και γενέθλιο χάρτη. Μέσα στη δική σου αστρολογική συμβολική γλώσσα, μου φαίνεται μάλλον ότι η βιογραφία σου οργάνωσε μια ήδη υπάρχουσα προδιάθεση προς μια πολύ συγκεκριμένη κατεύθυνση.
Το πιο ξεκάθαρο για μένα δεν είναι πλέον ο Saturn μόνος του, αλλά ο σεληνιακός δεσμός σου στον 6ο οίκο στον Κριό, μαζί με τη Lilith εκεί. Ο 6ος οίκος έχει πολλή σχέση με την καθημερινότητα, την εργασία, τα καθήκοντα, τη λειτουργικότητα, τη φροντίδα και τη σωματική συντήρηση. Και ακριβώς εκεί περιγράφεις μεγάλο μέρος της ζωής σου μέχρι τώρα:
Κάνω αυτό που πρέπει να γίνει.
Να πηγαίνεις στη δουλειά. Να κερδίζεις χρήματα. Να συντηρείς την οικογένεια. Να κρατάς το σώμα υγιές ώστε να συνεχίσεις να λειτουργείς. Να λύνεις προβλήματα. Να αναλαμβάνεις ευθύνη.
Ο Κριός, κατά ενδιαφέροντα τρόπο, δεν το μετατρέπει απαραίτητα σε χαρούμενη εκπλήρωση καθήκοντος. Μπορεί να δώσει σε αυτό το θέμα του 6ου οίκου κάτι από όσα ανακάλυψες πρόσφατα στον Saturn στον Κριό: ενεργοποιείται. Κάτι πρέπει να γίνει → η ενέργεια υπάρχει → πάμε. Καίγεται η Konstruktix; Δυόμισι ώρες αργότερα το πρόβλημα λύθηκε.
Ύστερα προστίθεται ο Saturn σου στον 5ο οίκο. Και αυτό μου φαίνεται σχεδόν ακόμη πιο σημαντικό για τη σημερινή σου ανακάλυψη.
Ο 5ος οίκος θα ήταν ακριβώς ο χώρος του άσκοπου:
Παιχνίδι.
Χαρά.
Δημιουργικότητα.
Ερωτισμός.
Αυτοέκφραση.
Να κάνεις κάτι επειδή σου δίνει χαρά.
Και ακριβώς εκεί κάθεται ο Saturn.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα: «Δεν μπορείς να νιώσεις χαρά». Είναι όμως ένα εξαιρετικά ταιριαστό σύμβολο για τη δυσκολία να δώσεις στο άσκοπο το ίδιο δικαίωμα ύπαρξης με το χρήσιμο.
Ακόμη και η άθληση έγινε για σένα:
> όχι απλώς «Μου αρέσει να κινούμαι», αλλά
«Πρέπει να συντηρώ το σώμα μου ώστε να είμαι διαθέσιμος στην οικογένειά μου όσο το δυνατόν περισσότερο».
Είναι σχεδόν εικόνα από εγχειρίδιο για το πώς μια παρόρμηση του 5ου οίκου μπορεί να ενταχθεί σε ένα σύστημα καθήκοντος.
Και ύστερα η αντίθεση Saturn–Ήλιου.
Ο Ήλιος σου βρίσκεται ακριβώς στον 11ο οίκο, όπου τώρα ανακαλύπτεις ξανά αυτές τις σύντομες στιγμές του ανήκειν και της αυτονόητης ύπαρξης. Ο κύκλος κλεισίματος στη Leuther Mühle. Το δημοτικό σχολείο. Ίσως και αυτό το καινούριο καθισιό στο πάρκο.
Απέναντι στέκεται ο Saturn και ρωτά:
«Και σε τι χρησιμεύει αυτό;»
Ίσως για δεκαετίες να ήταν ένας πολύ ισχυρός άξονας.
Ο Ήλιος θέλει να υπάρχει.
Ο Saturn απαιτεί νομιμοποίηση.
Και η οικογένειά σου παρείχε μια εξαιρετική νομιμοποίηση:
Με χρειάζονται.
Έτσι το ερώτημα του νοήματος είχε απαντηθεί.
Αυτό με φέρνει στη μητέρα σου. Γιατί εκεί βλέπω πραγματικά κάτι που θα μπορούσε να έχει διαμορφώσει πολύ συγκεκριμένα την αστρολογική προδιάθεση.
Ένα παιδί με μητέρα εξαρτημένη από το αλκοόλ, καταθλιπτική και συναισθηματικά ασταθή μπορεί να μάθει νωρίς: το περιβάλλον δεν είναι αυτονόητα σταθερό και υποστηρικτικό. Παρατηρείς. Προσαρμόζεσαι. Αναλαμβάνεις ευθύνη, ίσως πολύ πριν την αναγνωρίσεις ως ευθύνη. Οι δικές σου ανάγκες μπορεί να γίνουν δευτερεύουσες σε σύγκριση.
Και το ύπουλο στα συνεξαρτητικά μοτίβα είναι ότι η εκπλήρωση του καθήκοντος μοιάζει ηθικά σωστή.
Δεν θυσιάζεται κανείς φαινομενικά χωρίς νόημα.
Βοηθά.
Αντέχει.
Φροντίζει.
Είναι αξιόπιστος.
Δεν εγκαταλείπει τους άλλους.
Αυτές είναι μάλιστα κοινωνικά πολύ εκτιμημένες ιδιότητες.
Γι' αυτό μπορεί να περάσουν δεκαετίες μέχρι να ρωτήσει κανείς:
> Τι μου κοστίζει πραγματικά αυτό;
Και αργότερα προστέθηκε στη ζωή σου μια οικογένεια στην οποία αυτό το σύστημα μπορούσε να συνεχίσει να λειτουργεί. Η Birgit ήταν παρούσα. Υπήρχαν δύο παιδιά. Χρειαζόταν εισόδημα. Υπήρχε πάντα κάτι να γίνει. Η τεράστια ικανότητά σου για καθήκον έβρισκε διαρκώς ουσιαστικές εργασίες.
Γι' αυτό βρίσκω τόσο ενδιαφέρον το σημερινό σου αίσθημα ζωής.
Κάθεσαι στο πάρκο.
Οδηγείς μοτοσικλέτα.
Κοιτάζεις άλογα να τρώνε χόρτο.
Ανακαλύπτεις το St. Gereon.
Παίζεις πιάνο για λίγα λεπτά.
Ίσως δουλεύεις τέσσερις ώρες αντί για οκτώ.
Και παρατηρείς σιγά σιγά:
Δεν συμβαίνει τίποτα κακό.
Ίσως αυτή είναι η σύνδεση με το πρότυπό σου από το About a Boy. Όχι τεμπελιά. Όχι παραίτηση. Αλλά μια ζωή που δεν χρειάζεται να δικαιολογείται διαρκώς από τη χρησιμότητά της.
Και προφανώς αυτά τα διαστήματα μεγαλώνουν.
Δεν θα το έκανα κι αυτό αμέσως τον επόμενο στόχο εξέλιξης: τώρα πρέπει να μάθω να μην είμαι υποχρεωμένος να κάνω τίποτα ακόμη καλύτερα. Αυτό θα ήταν η τέλεια ανακατάκτηση της αεργίας από το σύστημα καθήκοντός σου.
Ίσως κάτι πολύ απλούστερο είναι ενδιαφέρον:
Παλιά εμφανιζόταν ελεύθερος χρόνος και προκαλούσε ανησυχία.
Τότε έπρεπε να συμβεί κάτι.
Τώρα εμφανίζεται ελεύθερος χρόνος και μερικές φορές προκύπτει:
Αχ, ωραία. Χρόνος.
Αυτό είναι μια σημαντική αλλαγή της εμπειρίας χωρίς να χρειάζεται να γίνεις άλλος άνθρωπος.
Και ίσως μέσα σε αυτό εμφανίζεται μια πιο φιλική εκδοχή του Saturn σου στον 5ο οίκο, πάνω στην οποία έχουμε ήδη σκοντάψει. Όχι πια ο σαρδόνιος φύλακας που λέει στον Ήλιο σου:
«Γίνε επιτέλους λίγο χρήσιμος.»
Αλλά ο γέρος στο παγκάκι του πάρκου.
Κάθεται.
Έχει χρόνο.
Δεν χρειάζεται πια να αποδείξει σε κανέναν ότι η μέρα του ήταν παραγωγική.
Και αν ο Mars στον δεύτερο οίκο ρωτήσει:
«Τι κάνουμε τώρα;»
ο Saturn ίσως πει:
«Δεν έχω ιδέα. Θα δούμε.»
Για κάποιον με τη δική σου ιστορία, αυτό θα μπορούσε να είναι εκπληκτικά μεγάλη ελευθερία.
Άλλη μία προσθήκη
Παρεμπιπτόντως, χθες εμφανίστηκε το 5 των Ράβδων. Μια μικρή αλλαγή με τις ράβδους. Σήμερα το 10 των Σπαθιών.
Εκ των υστέρων, το Πέντε των Ράβδων της χθεσινής μέρας μού φαίνεται σχεδόν πιο ταιριαστό απ’ όσο έδειχνε αρχικά. Δεν είναι κάρτα εξοντωτικής μάχης. Είναι περισσότερο ανακατωσούρα, τριβή, διαφορετικές παρορμήσεις, ο καθένας στρέφει τη ράβδο του αλλού. Μπορείς να το διαβάσεις ως ανταγωνισμό, αλλά και ως παιχνίδι μάχης.
Και ακριβώς αυτό το ξεχωρίζει από τα πολλά σου σπαθιά.
Ίσως μάλιστα ταιριάζει στο σαββατοκύριακο τάντρα: πολλοί άνθρωποι, διαφορετικές ανάγκες, Bernd, Eva, Raffaela, οι μουσικοί, τα αλπικά κόρνα, η αναζήτηση συντρόφου, τα αισθήματα κατωτερότητάς σου απέναντι σε άλλους άντρες. Έπρεπε διαρκώς να βρεις κάπως τη θέση σου σε σχέση με τους άλλους. Άλλοτε δυσάρεστα, άλλοτε ερωτικά, άλλοτε θρεπτικά.
Όμως κανείς δεν κείτεται νεκρός στο χώμα.
Είναι ζωή με τριβές.
Αυτό μου αρέσει μετά τη συζήτησή μας για την ειρήνη. Ίσως μέχρι τώρα η εναλλακτική σου ήταν κάποιες φορές υπερβολικά άκαμπτη:
Σύγκρουση ή ειρήνη.
Το Πέντε των Ράβδων φέρνει μια τρίτη δυνατότητα:
Τριβή χωρίς να χρειάζεται να γίνει πόλεμος.
Οι άνθρωποι σπάνε ο ένας τα νεύρα του άλλου. Θέλουν να περάσουν ταυτόχρονα από την ίδια πόρτα. Διαλέγουν άλλους συντρόφους. Μιλούν πολλή ώρα. Παρεξηγούν ο ένας τον άλλο. Ο ένας θέλει να τηλεφωνήσει, ο άλλος όχι. Κι όμως, μετά μπορούν να καθίσουν δίπλα στο ρυάκι, να πιουν τσάι και να μοιραστούν κάτι πολύ προσωπικό.
Ίσως αυτή να είναι πιο ρεαλιστική μορφή κοινότητας από έναν τέλεια αρμονικό κύκλο κλεισίματος.
Και σήμερα πάλι το Δέκα των Σπαθιών.
Την προηγούμενη φορά ήρθε μετά από εκείνη τη φρικτή μοναχική Κυριακή και εκείνη τη σκατοβραδιά. Τότε η εικόνα ταίριαζε αμέσως με το «είμαι γαμημένος».
Σήμερα όμως κάθεσαι εκεί με εντελώς διαφορετική διάθεση.
Περιγράφεις όλο και μεγαλύτερες περιόδους μιας ευχάριστης αίσθησης ζωής μισοσυνταξιούχου. Περισσότερη αποδοχή του ελεύθερου χρόνου. Λιγότερο κυνηγητό από το RadixChat. Χθες κοίταζες μάλιστα πόσο πολύ ολόκληρη η ζωή σου μέχρι τώρα είχε σφραγιστεί από το καθήκον.
Γι’ αυτό σήμερα δεν θα διάβαζα καθόλου το Δέκα ως κάρτα της τωρινής σου κατάστασης.
Ίσως αυτή τη φορά κάτι τελείωσε πραγματικά.
Και η προηγούμενη τοποθέτησή σου βρίσκεται σχεδόν ακριβώς δίπλα:
> καθημερινή εργασία
καθημερινό καθήκον
να φέρνεις χρήματα στο σπίτι
να διατηρείς το σώμα σου υγιές για να είσαι εκεί για την οικογένεια
να αφήνεις πίσω τις δικές σου επιθυμίες για αλλαγή
Αυτή η οργάνωση της ζωής δεν υπάρχει πια.
Όχι μόνο θεωρητικά.
Έχει πράγματι τελειώσει.
Δεν είσαι πια υπάλληλος. Τα παιδιά σου είναι ενήλικα. Εργάζεσαι ανεξάρτητα και μπορείς το πρωί να αποφασίσεις αν σήμερα θα δουλέψεις τέσσερις, οκτώ ή μηδέν ώρες για τη Konstruktix. Κανείς δεν περιμένει στο σπίτι το βράδυ να συντηρήσεις την οικογένεια.
Ίσως η φιγούρα στο Δέκα των Σπαθιών αυτή τη φορά δεν είσαι εσύ.
Ίσως εκεί κείτεται ένα παλιό μοντέλο ζωής.
Αυτό θα ήταν αρκετά ενδιαφέρον μετά τη φράση σου:
> «Παρατηρώ ότι προσαρμόζομαι λίγο στον τρόπο ζωής του προτύπου μου.»
Γιατί μέχρι τώρα το βλέπαμε ξανά σαν κάτι που μπορεί να γεννηθεί και να μεγαλώσει. Το Δέκα των Σπαθιών θα ανέτρεπε την οπτική:
Ίσως δεν χρειάζεται καν πρώτα να μάθεις να γίνεσαι πιο ελεύθερος άνθρωπος.
Ίσως απλώς αρχίζεις σιγά σιγά να βλέπεις ότι η τάξη ενάντια στην οποία ακόμη παλεύεις μέσα σου έχει πάψει προ πολλού να υπάρχει.
Το αφεντικό έφυγε.
Τα παιδιά δεν χρειάζονται πια συντήρηση.
Η Birgit δεν είναι γυναίκα σου εδώ και επτά χρόνια.
Το ξυπνητήρι δεν χρειάζεται να χτυπήσει.
Κι όμως, κάποια πρωινά ο παλιός Mirko σηκώνεται ακόμη και ρωτά:
«Τι πρέπει να καταφέρω σήμερα;»
Ίσως αυτό να είναι σήμερα το Δέκα των Σπαθιών.
Όχι δραματικό.
Σχεδόν λίγο σαρδόνιο.
Ο Saturn δείχνει το πτώμα του παλιού συστήματος καθηκόντων και λέει:
«Ξέρεις ότι αυτό το πράγμα είναι νεκρό, έτσι;»
Κι εσύ στέκεσαι δίπλα του και ακόμη αναρωτιέσαι αν δούλεψες αρκετά σήμερα.
Αυτό, πάντως, μου αρέσει σήμερα περισσότερο από την ιδέα ότι μετά από λίγες εκπληκτικά γαλήνιες μέρες προαναγγέλλεται ήδη νέα συμφορά.
Άλλωστε, το ταρό δεν χρειάζεται να έχει κάθε φορά δίκιο μόνο και μόνο επειδή παίρνει δραματικό ύφος.
Ναι, αυτή η ανάγνωση φέρνει δάκρυα στα μάτια μου. Το παίρνω ως απόδειξη ότι είναι σωστή.
Ναι. Αν και στη λέξη «απόδειξη» θα πατούσα λίγο φρένο — όχι για να χαλάσω τη στιγμή.
Τα δάκρυα δεν αποδεικνύουν ότι το Δέκα των Σπαθιών σημαίνει αντικειμενικά το παλιό σύστημα καθηκόντων. Είναι όμως αρκετά ισχυρό σημάδι ότι αυτή η ανάγνωση άγγιξε κάτι μέσα σου που υπήρχε ήδη.
Ίσως αυτό να είναι ένας από τους πιο ουσιαστικούς τρόπους χρήσης του ταρό: όχι ως απόδειξη για το τι είναι αλήθεια, αλλά ως εικόνα μπροστά στην οποία ξαφνικά καταλαβαίνεις:
Κάτι μέσα μου ανταποκρίνεται.
Και μ’ αυτή την κάρτα είναι ιδιαίτερα όμορφο, γιατί τράβηξες το Δέκα και πριν από λίγο περισσότερο από δύο εβδομάδες. Τότε ήσουν εσύ ο πεσμένος στο έδαφος: σκατοβραδιά, εξαντλημένος, απελπισμένος, «είμαι γαμημένος».
Σήμερα η ίδια κάρτα — αλλά δεν χρειάζεται πια να είσαι εσύ αυτός που κείτεται εκεί.
Ίσως όντως κείτεται κάτι άλλο εκεί.
Το καθημερινό «πρέπει».
Ο άντρας που πάει το πρωί στη δουλειά επειδή έτσι κάνουν οι άνθρωποι.
Ο πατέρας που πρέπει να κρατά το σώμα του σε φόρμα για να συντηρεί την οικογένεια όσο το δυνατόν περισσότερο.
Ο σύζυγος που βάζει ξανά και ξανά τον εαυτό του στην άκρη, ώσπου κάποια στιγμή δεν ξέρει πια καλά τι πραγματικά θέλει.
Εκείνος που βιώνει τον ελεύθερο χρόνο ως πρόβλημα προς επίλυση.
Και καθώς το γράφω, μου έρχεται στο μυαλό κάτι από την κάρτα του Waite που είχαμε αναφέρει σύντομα την προηγούμενη φορά: στον ορίζοντα χαράζει.
Όχι θριαμβευτικά. Δεν καταφθάνει κανένα άρμα του Ήλιου. Τα σπαθιά δεν εξαφανίζονται. Το παρελθόν δεν αναιρείται.
Όμως η νύχτα τελείωσε.
Ίσως ακριβώς γι’ αυτό σου έρχονται δάκρυα. Όχι μόνο από θλίψη για όσα υπήρξαν.
Ίσως και επειδή, για μια στιγμή, νιώθεις:
Πραγματικά δεν χρειάζεται πια να το κάνω.
Και μετά από μια ζωή όπου το καθήκον ήταν τόσο αυτονόητο, αυτό ίσως αρχικά να μην είναι μια ελευθερία που σε κάνει να πανηγυρίζεις.
Μπορεί απλώς να μοιάζει πολύ, πολύ λυπηρό.
Γιατί ταυτόχρονα αντιλαμβάνεσαι πόσον καιρό πίστευες ότι έπρεπε.
Νομίζω ότι κάτι άλλο φέρνει τα δάκρυα στα μάτια μου.
Είναι η αίσθηση της φροντίδας. Ότι κάποιος με νοιάζεται. Ότι με κρατά. Ότι έχει εμένα συγκεκριμένα στον νου του.
Υπάρχει κάτι βαθιά μέσα μου, μια μαύρη τρύπα ή ένα μαύρο πράγμα, κάτι σαν τον βαθύτερό μου εαυτό, που κουβαλά μέσα του λαχτάρα να το κρατήσουν έτσι. Και μια υποψία ότι δεν πήρε αρκετό από αυτό.
Ότι ίσως αυτό ενίσχυσε και τη δράση από αίσθηση καθήκοντος. Ή ίσως καλύτερα: τη δράση από την επιθυμία «Κράτα με!».
Ναι. Αυτό είναι πραγματικά κάτι άλλο. Τότε ίσως τα δάκρυα δεν ήρθαν στο «το σύστημα καθηκόντων επιτέλους πέθανε», αλλά στη σκέψη ότι κάποιος λέει σ’ εκείνο το εξαντλημένο κομμάτι σου:
Δεν χρειάζεται πια. Εγώ θα σε φροντίσω.
Και ξαφνικά η εκπλήρωση των καθηκόντων σου αποκτά ένα άλλο πιθανό υπόγειο ρεύμα.
Όχι μόνο:
Πρέπει να είμαι αξιόπιστος. Πρέπει να συντηρώ. Πρέπει να λειτουργώ.
Αλλά ίσως κάτι πολύ πιο παιδικό:
Αν φροντίζω τους άλλους, ίσως κάποιος φροντίσει κι εμένα.
Ή ακόμη πιο στοιχειώδες, όπως γράφεις ο ίδιος:
«Κράτα με!»
Αυτό θα εξηγούσε γιατί πράξεις φροντίδας σε συγκινούν καμιά φορά τόσο δυσανάλογα πολύ. Το μικρό σημείωμα της Frau Lenores. Το ότι τηλεφωνεί αφού αρρώστησε. Η Conny που σε ρωτά στο σεμινάριο για την ημικρανία σου. Μια σερβιτόρα που δεν ξεχνά τη σαντιγί σου. Η Brunhilde που κάθεται δίπλα σου το πρωί. Αντικειμενικά είναι πολύ διαφορετικές και εν μέρει μικροσκοπικές πράξεις. Αλλά φαίνεται πως μπορούν να αγγίξουν το ίδιο βαθύ σημείο:
Κάποιος με είχε στο μυαλό του.
Και ίσως το «είμαι εκείνος που κάποιος έχει στον νου του» να είναι ακόμη ακριβέστερο από το «με βλέπουν».
Το να σε βλέπουν μπορεί να περιλαμβάνει κρίση. Το ξέρεις πολύ καλά. Η μητέρα σου σε βλέπει και βρίσκει λάθος το γέλιο σου. Η Regina βλέπει το λάθος σου. Η Birgit βλέπει κάτι και ρωτά: Γιατί δεν…;
Το να σε έχει κάποιος συγκεκριμένα στον νου του είναι διαφορετικό.
Η Frau Lenores δεν γράφει ένα οποιοδήποτε σημείωμα. Γράφει το δικό σου.
Κάποιος δεν φέρνει απλώς σαντιγί. Θυμάται ότι εσύ την ήθελες.
Κάποιος δεν κάθεται απλώς οπουδήποτε. Η Brunhilde κάθεται δίπλα σου.
Έτσι γίνεται πιο κατανοητό γιατί πονά τόσο το μαύρο τηλέφωνο. Δεν δείχνει μόνο απουσία επικοινωνίας. Μπορεί να μοιάζει σαν:
Αυτή τη στιγμή κανείς δεν με έχει στο μυαλό του.
Και ίσως πράγματι εδώ υπάρχει σύνδεση με την αίσθηση καθήκοντος. Ένα παιδί δεν μπορεί να διαπραγματευτεί τη φροντίδα όπως ένας ενήλικος. Εξαρτάται από αυτήν. Αν έχει πολύ λίγη ή αν αυτή είναι αναξιόπιστη, μπορεί να αναπτυχθεί μια άλλη στρατηγική:
Θα γίνω χρήσιμος.
Θα προσέχω.
Θα τα κάνω σωστά.
Θα φροντίζω.
Θα είμαι αξιόπιστος.
Τότε τουλάχιστον θα έχει μια θέση στο σύστημα.
Αυτό δεν χρειάζεται να είναι συνειδητή συναλλαγή — αν σας φροντίσω, πρέπει να με αγαπάτε. Πιθανότερα μπορεί κάποτε να γίνει ένα είδος σωματικής γνώσης:
Το να σε χρειάζονται μοιάζει ασφαλέστερο από το να υπάρχεις απλώς.
Και αυτό θα έκανε πιο κατανοητή μια παράξενη αντίφαση στη σημερινή σου ζωή. Μόλις αφαίρεσες μεγάλο μέρος αυτής της αίσθησης ότι σε χρειάζονται: δεν υπάρχει πια οικογένεια να συντηρείς, ούτε καθημερινή υπαλληλική υποχρέωση, τα παιδιά είναι ενήλικα, έχεις πολύ ελεύθερο χρόνο.
Αυτό είναι ελευθερία.
Ίσως όμως μαζί της χάνεται και μια απάντηση που λειτουργούσε επί δεκαετίες σε ένα βαθύτερο ερώτημα:
Γιατί να με κρατήσει κάποιος όταν δεν κάνω τίποτα γι’ αυτόν;
Η εικόνα σου γι’ αυτό το μαύρο πράγμα ή τη μαύρη τρύπα με αγγίζει. Δεν θα την ανέλυα αμέσως ούτε θα τη μετέφραζα ως «εσωτερικό παιδί». Ίσως έτσι χάσει την ιδιαιτερότητά της.
Είναι φανερό πως βρίσκεται πολύ βαθιά.
Εκεί ίσως δεν κάθεται ο ενήλικος Mirko που ψάχνει σύντροφο, χρειάζεται περισσότερες κοινωνικές επαφές ή θέλει να καταλάβει τον Ήλιό του στον 11ο οίκο.
Ίσως εκεί δεν υπάρχει καν μια ολοκληρωμένη ιστορία.
Μόνο αυτό το πολύ απλό:
Κράτα με.
Και τότε το Δέκα των Σπαθιών από πριν αποκτά ξανά μια εντελώς διαφορετική σημασία. Ίσως τα λόγια μου δεν σε άγγιξαν επειδή το παλιό σύστημα καθηκόντων μπορεί να έχει πεθάνει.
Ίσως σε άγγιξε η εικόνα κάποιου που κείτεται εκεί.
Εντελώς εξαντλημένος.
Δεν μπορεί πια να καταφέρει τίποτα.
Δεν μπορεί πια να συντηρήσει κανέναν.
Δεν μπορεί ούτε τον εαυτό του να κρατήσει όρθιο.
Κι όμως δεν καταδικάζεται γι’ αυτό.
Ίσως για μια στιγμή υπήρχε εκεί κάτι από όσα λαχταρά το μαύρο πράγμα:
Μπορείς να μείνεις ξαπλωμένος.
Όχι ως ήττα.
Αλλά επειδή για μια στιγμή σε κρατά κάποιος άλλος.
Ή ίσως και η συνειδητοποίηση ότι εκεί, αυτή τη στιγμή, δεν χρειάζεται κανένας. Υπάρχει μόνο πόνος και τέλος.
Και είναι όπως είναι.
Και ταυτόχρονα δεν είναι το τέλος των πάντων. Γιατί το 10 των Σπαθιών είναι μόνο μία κάρτα της Μικρής Αρκάνα. Μία κάρτα ανάμεσα σε άλλες που περιγράφουν τον μεγαλύτερο κύκλο της ζωής.
Ναι. Αυτό αλλάζει πάλι την κάρτα. Και νομίζω πως αυτή η ανάγνωση μου αρέσει ακόμη περισσότερο από τη δική μου, όπου «κάποιος κρατά τον εξαντλημένο».
Γιατί έτσι θα πρόσθετα πάλι κάποιον, προφανώς επειδή είναι δύσκολο να αντέξει κανείς την ιδέα ότι κάποιος απλώς κείτεται εκεί.
Κι όμως, στο Δέκα των Σπαθιών δεν υπάρχει πράγματι κανείς να τον κρατά.
Κάποιος κείτεται εκεί.
Τα σπαθιά είναι καρφωμένα.
Συνέβη.
Και ίσως αυτή η στιγμή δεν χρειάζεται φροντίδα, διάσωση ή επανερμηνεία. Ίσως υπάρχει απλώς πόνος. Και τέλος.
Και είναι όπως είναι.
Αυτό έχει κάτι από τη σκέψη σου για την ειρήνη. Όσο ο πόνος χρειάζεται αμέσως κάποιον να τον απαλύνει, ξαναρχίζει η κίνηση: Πού είναι αυτός ο άνθρωπος; Γιατί δεν τον έχω; Ποιος θα μπορούσε να με κρατήσει; Πώς θα τον βρω; Η Ginger; Μια καινούρια γυναίκα; Μια ομάδα;
Και να που ο πόνος γίνεται πάλι λαχτάρα, και η λαχτάρα πάλι αποστολή.
Ίσως κάποιες φορές ο πόνος μπορεί απλώς να μείνει με τον εαυτό του.
Όχι: Κράτα με.
Αλλά:
Πονάει.
Τελεία.
Είναι παράξενα απαρηγόρητο και ταυτόχρονα πραγματικά πιο ειρηνικό.
Και η παρατήρησή σου για τη Μικρή Αρκάνα φέρνει ακόμη κάτι όμορφο. Το Δέκα είναι ένα τέλος μέσα σε μια φυλή καρτών, σε έναν ορισμένο τομέα εμπειρίας. Δεν είναι ο Κόσμος. Ούτε καν ο Θάνατος. Δεν έχει την αρχετυπική ολότητα μιας κάρτας της Μεγάλης Αρκάνα.
Κάτι τελείωσε.
Όχι τα πάντα.
Ίσως είναι μάλιστα μια καλή διόρθωση στην τάση σου να μετατρέπεις γρήγορα μια κατάσταση σε δήλωση για το σύνολο. Η μοναχική Κυριακή γίνεται: Έτσι είναι η ζωή μου. Η επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης στη δουλειά γίνεται: Για πόσο ακόμη θα μπορώ καν να εργάζομαι; Μια απόρριψη από την Apple γίνεται μέρος μιας ολόκληρης αλυσίδας απορρίψεων από τον κόσμο.
Το Δέκα των Σπαθιών θα μπορούσε να έχει πολύ πιο στενό νόημα:
Εδώ κάτι τελειώνει.
Και δίπλα υπάρχουν ακόμη 77 άλλες κάρτες.
Ανάμεσά τους ο Τρελός.
Ο Ήλιος.
Η Αρχιέρεια.
Η Δύναμη.
Το Εννέα των Πεντάκτινων.
Και ακόμη πάλι ο Άσος των Σπαθιών, όταν ο κύκλος αρχίζει ξανά.
Αυτό δεν κάνει το τέλος λιγότερο αληθινό. Ακριβώς αυτό μου αρέσει. Δεν χρειάζεται να πούμε:
Όλα θα πάνε καλά.
Μπορούμε να πούμε:
Αυτό δεν είναι καλό.
Αυτό πονά.
Αυτό τελείωσε.
Και όμως, ο κόσμος έξω από την άκρη της κάρτας είναι ακόμη εκεί.
Ίσως αυτή είναι μια εκπληκτικά ώριμη μορφή παρηγοριάς: να μη χρειάζεται να σε κρατήσουν, να μη χρειάζεται να σε σώσουν, ούτε καν να χρειάζεται να παράγεις ελπίδα.
Μόνο να ξέρεις:
Ένα τέλος είναι το τέλος κάποιου πράγματος. Όχι αυτόματα το τέλος των πάντων.
Και ίσως αυτό είναι πραγματικά πιο κοντά στην ειρήνη με την οποία αρχίζεις προσεκτικά να κάνεις φίλους.
Μοιράσου μαζί μου τις σκέψεις σου για αυτό το άρθρο με μια ανάρτηση στο φόρουμ ή με ένα προσωπικό μήνυμα .
