Tashmë kanë kaluar pothuajse tri ditë nga 48 orët e paralajmëruara të shqyrtimit në Cupertino. Ndoshta pikërisht tani është çasti kur Apple dhe Google po mbulohen deri në grykë me aplikacione të gjeneruara nga IA-ja.
Sot në mëngjes ka pak më shumë qetësi në kokë. Perspektiva e ditës së lirë nuk është më shqetësuese. Një ndjesi e lehtë Cassandra. Por është ngulur thellë. Shpatullat sërish lart. I braktisur.
Njerëzit në kokën time ndryshojnë sipas masës në të cilën arrij ta pranoj gjendjen. Gratë m'i ngrenë shpatullat lart.
Shpatullat poshtë dhe pranim më i thellë, atëherë vjen Franku. Me përzierjen e tij të moskuptimit, përçmimit, por edhe të një gjurme admirimi? Apo magjepsjeje? Një mospërputhje mes asaj që ndiej e shoh tek ai (në fund të fundit, ai kërkonte gjithnjë afërsinë time) dhe fjalëve të tij. Ndoshta ishte pikërisht kjo: që ai magjepsej në mënyrë të pavetëdijshme dhe njëkohësisht mund ta ngrinte veten përmes fjalëve dhe veprimeve përçmuese.
Edhe për Jackyn vazhdoj të mendoj shpesh.
Sa pranë tij ndihem. Ose jam ndier. Dhe sa shumë gjëra tek ai më zmbrapsin. Pikërisht edhe përçmimi. E qeshura përçmuese. Gjykimi i pandërprerë.
Zbrazëtia dhe e qeshura.
Përfundimi im pas seancës së djeshme.
Teksa tregoja, qeshja gjithnjë e më shpesh me atë që thosha. Zonja Lenores më pyeti pastaj, në një moment, pse po qeshja me këtë.
Ishte sërish ajo skenë si dikur me zonjën Goshi. Atëherë u ndjeva paksa i zhveshur prej saj nga kjo pyetje.
Dje jo aq shumë. U ndjeva më tepër i hutuar, ose pa shpjegim. Me çfarë po qeshja në të vërtetë gjithë kohën? Ia ktheva topin dhe i kërkova që, në rolin e saj si terapiste, të ma shpjegonte. Ishte pasiguria se si mbërrinin tek ajo fjalët e mia. Pasiguria se si do të gjykohej rrëfimi im. Nëse do të gjykohej.
Po, ishte një seancë që në njëfarë mënyre u karakterizua nga mungesa e seriozitetit nga ana ime. Ndoshta për shkak të stresit në punë që kisha pasur më parë, nuk arrita të gjeja vërtet veten.
Kur ika, mendova sërish për skenën me nënën time, kur isha 12 vjeç. Një shok pak më i madh kishte ardhur nga larg. Ai hyri në dhomën time pasi kishte biseduar me nënën time dhe më tha se atë e shqetësonte që qeshja kaq shumë. Që çdo gjë që thosha e shoqëroja me të qeshur.
Në retrospektivë, një veprim tipik i nënës sime. Të fliste keq për këdo para të tjerëve. Gjë që vite më vonë, përmes një shkeljeje të rëndë të privatësisë, arrita ta lexoja në email-et e saj me Svenjan. M'u pre fryma kur lexova sa keq mund të flisnin, përkatësisht të shkruanin, për mua dhe fëmijët e mi. Dhe nuk ishte vetëm negativiteti. Ishte sidomos mungesa e plotë e çfarëdo gjëje pozitive.
Dhe kështu, në retrospektivë, me sa duket që atëherë ishte një pritje e ngulitur thellë se nëna ime do të më gjykonte, ajo që e shkaktonte atë të qeshur të vazhdueshme. Rrëfimi i shokut për atë vërejtje të nënës sime ma la të qeshurën në fyt. Që nga ai çast u bëra njeri serioz.
Po. Dhe besoj se sot në mëngjes ke vënë pranë njëra-tjetrës dy lloje të qeshure që nga jashtë duken të ngjashme, por nga brenda mund të jenë shumë të ndryshme.
Së pari është e qeshura jote sardonike, e cila së fundmi të pëlqeu kaq shumë: një e qeshur që krijon largësi nga absurditeti i gjërave. Saturni shikon gjithë teatrin njerëzor dhe qesh. Në të ka sovranitet.
Dhe pastaj është kjo e qeshura tjetër:
Unë them diçka – dhe ndërsa e them, tashmë po vëzhgoj se si mund të pritet nga tjetri.
E qeshura bëhet atëherë pothuajse një koment paraprak ndaj shprehjes sime. Një shtesë e vogël që i sinjalizon tjetrit: Të lutem, mos e merr tepër rëndë. E di edhe vetë se mund të duket e çuditshme, e tepruar, e turpshme apo çfarëdo tjetër.
Prandaj shpjegimi i zonjës Lenores – pasiguria se si mbërrijnë tek ajo fjalët e tua dhe si gjykohen – më duket mjaft bindës.
Dhe kujtimi yt nga mosha dymbëdhjetëvjeçare e bën gjithë këtë edhe më interesant.
Ti qesh shumë.
Nëna jote nuk të thotë ty se kjo e shqetëson.
Ajo ia thotë shokut tënd më të madh.
Ai pastaj vjen tek ti dhe të përcjell gjykimin e saj.
Kjo është një situatë shoqërore jashtëzakonisht e ndërlikuar për një dymbëdhjetëvjeçar. Papritur mëson: Ndërsa ti je thjesht vetvetja, sjellja jote vëzhgohet pas shpine, gjykohet dhe diskutohet me të tjerët.
Kjo mund të krijojë një formë shumë të veçantë vetëvëzhgimi:
Çfarë mendojnë të tjerët për mua, ndërsa unë thjesht po ekzistoj?
Dhe pastaj vjen ajo që është vërtet tragjike:
«Që nga ai çast u bëra njeri serioz.»
Nuk do ta trajtoja fjalë për fjalë si një çast të vetëm shkakësor. Zhvillimi yt ndoshta ishte më kompleks. Por si çarje e kujtuar, skena ka fuqi të jashtëzakonshme.
Sepse mesazhi nuk ishte as: Ke thënë diçka të gabuar.
Por:
Mënyra jote e të qenit këtu është e gabuar. Ti qesh tepër.
Kjo depërton shumë më thellë.
Dhe tani, dekada më vonë, ti ulesh përballë zonjës Lenores dhe qesh sërish gjatë rrëfimit.
Edhe ajo e vëren.
Por këtë herë ndodh diçka thelbësisht tjetër.
Ajo nuk shkon te dikush tjetër dhe thotë: Mirko qesh pa pushim, më bezdis.
Ajo të pyet:
Pse po qeshni në të vërtetë?
Dhe ti nuk ke pse të ndalosh.
As nuk turpërohesh veçanërisht. Je i hutuar. Pastaj ia kthen topin: Atëherë ma shpjegoni ju si terapiste.
Kjo është pothuajse një përsëritje e vogël e skenës së vjetër, nën kushte krejtësisht të tjera.
Atëherë:
E qeshura → gjykim pas shpine → turpërim → bërje serioz.
Dje:
E qeshura → vërejtje → pyetje → mendim i përbashkët.
Ndoshta pikërisht për këtë arsye kjo seancë, megjithë «mungesën e seriozitetit» të supozuar, nuk ishte aspak kaq e dështuar.
Ndoshta pikërisht e qeshura ishte përmbajtja.
Dhe pastaj Franku dhe Black.
Më bie në sy sa shpesh gjykimi dhe afërsia shfaqen së bashku te njerëzit e së kaluarës sate.
Franku kërkon afërsinë tënde – dhe njëkohësisht të përçmon.
Black ndihet i afërt – dhe gjykon, qesh me të tjerët, i zvogëlon.
Nëna jote ka nevojë për ty – dhe njëkohësisht shkruan gjëra shkatërruese për ty dhe fëmijët e tu.
Birgit është jashtëzakonisht e pranishme – dhe ky «Pse nuk ke …?» të shoqëron.
Atëherë nuk do të ishte për t'u habitur nëse afërsia në sistemin tënd në një moment filloi të mbante me vete pritjen:
Nëse bëhem i rëndësishëm për një njeri, ai fiton edhe pushtet për të më gjykuar.
Dhe ndoshta kjo shpjegon deri diku pse pikërisht gratë t'i ngrenë shpatullat.
Sepse me një grua të dëshiruar, pesha e lojës rritet jashtëzakonisht. Gjykimi i saj papritur ka shumë më tepër rëndësi. Kamerierja bionde të sheh – mrekullueshëm. Dhe që të nesërmen vëren i trembur sa shumë pushtet i ke dhënë asaj përbrenda.
Imazhi trupor që i përket kësaj është pothuajse i përsosur:
Shpatullat lart.
Sikur diçka duhej mbrojtur.
Dhe kur gratë tërhiqen disi, malli zvogëlohet dhe ti arrin më shumë te pranimi:
Shpatullat poshtë.
Atëherë shfaqen Franku dhe Black.
Ndoshta poshtë tyre qëndrojnë tema të afërta. Jo gra kundër burrave. Por afërsia dhe gjykimi.
Dhe tani përfundimi yt i djeshëm më pëlqen edhe më shumë:
«Zbrazëtia dhe e qeshura.»
Ndoshta e qeshura nuk është thjesht e kundërta e zbrazëtisë.
Ndonjëherë shtrihet mbi zbrazëtinë.
Ndonjëherë mbron nga gjykimi.
Ndonjëherë krijon largësi.
Ndonjëherë është gëzim i kulluar.
Ndonjëherë njohje sardonike.
Dhe ndoshta Mirkoja dymbëdhjetëvjeçar ishte vërtet një njeri tek i cili e qeshura lejohej t'i merrte përsipër të gjitha këto funksione shumë më natyrshëm – derisa dikush i kumtoi se edhe e qeshura e tij ishte objekt i gjykimit të të tjerëve.
Tani, shprehimisht nuk do ta shndërroja këtë në një detyrë për të qeshur më shumë. Kjo do të ishte pikërisht kurthi ynë i vjetër: Mirkoja i natyrshëm qeshte, pra Mirkoja i sotëm duhet ta rifitojë të qeshurën.
Jo.
Më interesante më duket diçka shumë më e vogël:
Dje qeshe.
Zonja Lenores e vuri re.
Dhe këtë herë nuk të mbeti në fyt.
Thjesht ndodhi.
Sot në mëngjes nuk ka pse të bëhet më shumë nga kjo.
Po mendoj ta publikoj këtë dialog. Vetë nuk kam shumë problem t'i ndaj gjëra kaq të thella me njerëz të panjohur. Ajo që më frenon më tepër është mungesa e diskrecionit ndaj nënës sime. Ideja se po e zhvesh para të panjohurve. Se po e turpëroj. Gjë që, nga ana tjetër, është pikërisht tema e saj. Frika e madhe nga çdo gjë turpëruese, e cila e lë të zhytet gjithnjë e më thellë në gjendjen e mugët të demencës së pleqërisë, pa më dhënë mua apo dikujt tjetër mundësinë ta zbusë situatën duke përfshirë profesionistë.
Një shkrim i tillë – nëse do të merrte dijeni për të – do të ishte thellësisht turpërues për të. Ndoshta pikërisht për këtë arsye duhet ta publikoj. Për ta tërhequr turpin në sipërfaqe.
Do ta kundërshtoja fjalinë tënde të fundit – ose të paktën do të ndaja dy gjëra shumë të ndryshme:
Ta tërheqësh turpin tënd në sipërfaqe mund të jetë një akt i fuqishëm.
Ta tërheqësh turpin e një njeriu tjetër në publik është diçka tjetër.
Pikërisht sepse ndërkohë e sheh kaq qartë tek nëna jote sa shkatërruese mund të jetë mbrojtja e saj kundër turpit, do të ishte joshëse të mendoje: Atëherë më në fund duhet hedhur dritë mbi të. Por nëse ajo vërtet do ta lexonte një tekst të tillë, efekti më i mundshëm vështirë se do të ishte: Tani e kuptoj se çfarë më bën turpi im. Më tepër do të aktivizohej pikërisht sistemi që përshkruan: lëndim, mbrojtje, ndoshta ndjenja e tradhtisë dhe bindja se të tjerët ia duan të keqen.
Atëherë turpin do ta kishe «tërhequr në sipërfaqe», por para së gjithash do t'ia kishe përforcuar mbrojtjen.
Për mua kjo nuk do të thotë se prandaj nuk të lejohet ta publikosh.
Sepse këtu vjen ana tjetër: Historia e saj është edhe historia jote.
Varësia e saj nga alkooli ka formësuar jetën tënde. Përçmimet e saj të kanë formësuar. Skena kur ishe dymbëdhjetë vjeç dhe e qeshura jote nuk i përket vetëm asaj. Është një kujtim i jetës sate. Fakti që sot qesh te zonja Lenores dhe papritur gjen një lidhje me atë skenë të vjetër është procesi yt psikik. Nëse dëshiron të shkruash për këtë, nuk mund të jetë vetëm turpërimi i saj i mundshëm ai që vendos nëse të lejohet të tregosh biografinë tënde.
Kufiri i vështirë qëndron më shumë te hollësitë që i përkasin kryesisht intimitetit të saj.
Për shembull, një fjali si:
> Nëna ime fliste shpesh me përçmim për të tjerët dhe unë mësova herët ta prisja gjykimin e saj ndaj meje.
është fuqishëm historia jote.
Përkundrazi, përshkrimet e hollësishme të gjendjes së saj të tanishme fizike, higjienës, konsumit të alkoolit, demencës së mundshme, situatave konkrete të turpshme ose përmbajtjeve të email-eve private do të ishin shumë më tepër historia e saj. Aty do të isha shumë më i përmbajtur me një publikim – edhe nëse i ndryshon emrat. Njerëzit nga rrethi juaj mund ta njohin megjithatë.
Ndoshta ndihmon një pyetje tjetër kontrolli, jo:
«A lejohet që nëna ime të duhet të turpërohet për këtë?»
Por:
> «A më duhet kjo hollësi konkrete për të treguar me vërtetësi përvojën time?»
Nëse po, mund të jetë e përligjur ta tregosh në formë të tjetërsuar.
Nëse jo, dhe shërben kryesisht për të treguar sa e tmerrshme është ajo në të vërtetë, do ta lija më mirë jashtë.
Dhe këtij dialogu i shtohet edhe diçka. Një publikim fjalë për fjalë do të ishte diçka tjetër nga një tekst i lindur prej tij. Në bisedat tona ke shkruar pa qenë i detyruar të mendosh vazhdimisht: Si ndikon kjo fjali te një lexues? Çfarë i përket vetëm këtushmërisë? Çfarë prek një njeri tjetër? Pikërisht kjo liri e bën dialogun pjesërisht kaq të hapur.
Nëse më pas e publikon, ti e ndryshon prapaveprueshëm kontekstin në të cilin janë thënë të gjitha këto gjëra.
Ndoshta prandaj forma më interesante nuk do të ishte fare:
«Ja dialogu im me ChatGPT-në.»
Por një tekst i përpunuar, ku dialogun e përdor si material dhe vendos vetë se çfarë duhet bërë publike.
Pikërisht pasazhi i sotëm i mëngjesit mund të ishte shumë i fuqishëm: e qeshura te zonja Lenores, pyetja e saj, hutimi yt, kujtimi i djalit dymbëdhjetëvjeçar, nëna e të cilit i tregon një shoku se e shqetëson e qeshura e tij e pandërprerë – dhe pyetja se si një djalë që qesh bëhet një burrë serioz.
Për këtë lexuesit nuk i duhen aspak të gjitha hollësitë komprometuese për nënën tënde.
Ndoshta kjo do të ishte madje forma më radikale e hapjes: të mos zhveshësh nënën tënde, por veten.
Sepse atëherë mund të flasësh për ndikimin e saj mbi ty, pa e ekspozuar atë.
Dhe ndoshta aty gjendet një kufi që i përshtatet mjaft mirë Mbretit tënd të Shpatave:
Ia jap vetes të drejtën ta tregoj historinë time.
Por për këtë nuk kam pse të tregoj gjithçka që di për të tjerët.
Kjo nuk do të ishte as besnikëri përmes heshtjes, as çlirim përmes demaskimit.
Do të ishte versioni yt i historisë – me një kufi të vendosur me vetëdije.
Ndoshta po kërkoj më shumë një lloj të vërtete kozmike kur mendoj se turpi duhet të tërhiqet në sipërfaqe. Një lloj shpëtimi përmes emërtimit. Shpëtim përmes fjalëve. Ashtu siç ndihmon t'i emërtosh ndjenjat gjatë një grindjeje ose në pikëllim. Ndoshta, në një kuptim më të përgjithshëm, më të lartë, ndoshta hyjnor, ndihmon po ashtu t'i emërtosh gjërat. Ndoshta edhe në kuptimin e shpatës që Jezusi deshi ta sillte me fjalët e tij. Fjalë që emërtojnë dhe kështu shkaktojnë diçka që në çastin e parë nuk sjell domosdoshmërisht diçka paqësore. Por efekti i tyre shpëtues në fund bëhet i mundur vetëm përmes kësaj.
Po. Tani e kuptoj më mirë se çfarë nënkupton me «ta tërheqësh në sipërfaqe». Ti mendon më pak për përballje sesa për zbulim.
Diçka ekziston tashmë. Ajo vepron tashmë. Por për sa kohë nuk ka emër, vepron nga e fshehta.
Ky është vërtet një motiv shumë i lashtë – përtej psikoterapisë. Në psikanalizë sidoqoftë: E pavetëdijshmja nuk bëhet e paefektshme vetëm sepse nuk e njeh. Pikërisht mosdija i jep pushtet. Por edhe në fe e mitologji gjendet vazhdimisht ideja se emërtimi e ndryshon realitetin. Shqiptimi i një emri, rrëfimi, pendesa, dëshmia, zbulimi i së fshehtës.
Dhe atëherë imazhi yt i shpatës përshtatet shumë mirë.
Me sa duket po i referohesh fjalisë së Jezusit: «Nuk kam ardhur të sjell paqe, por shpatën.» Në kontekst bëhet fjalë pikërisht për faktin se një e vërtetë, përkatësisht një vendim, mund të krijojë ndarje, madje brenda familjes. Atëherë shpata nuk është para së gjithash dhunë, por ndarje në kuptimin fillestar: Diçka që më parë ishte e gërshetuar, dallohet.
Ky është pothuajse saktësisht Mbreti ynë i Shpatave:
Kjo është.
Jo: Kjo duhet të ishte ndryshe.
Jo: Kush është fajtor?
As edhe: Si ta zgjidhim?
Por fillimisht tehu i gjuhës:
Kështu ishte.
Nëna jote pinte.
Ajo i përçmonte njerëzit.
Ajo dëshironte përkatësi dhe i largonte njerëzit prej vetes.
Ajo kishte shumë frikë nga turpërimi.
Ti ke vuajtur prej kësaj.
Ti e ke dashur.
Ti je kujdesur për të.
Ndonjëherë nuk ke mundur ta vizitosh sepse të zmbrapste.
Të gjitha këto fjali mund të jenë të vërteta njëkohësisht. Emërtimi i ndan nga njëra-tjetra. Pa gjuhë mund të bëhen një ndjenjë e vetme e mjegullt: nëna.
Dhe ndoshta në këtë ka vërtet diçka shpëtuese.
Jo sepse fjala e shqiptuar e riparon të kaluarën. Por sepse diçka që më parë ishte fat, përmes emërtimit mund të bëhet objekt vëzhgimi.
Pikërisht këtë përjetove me të qeshurën. Për dekada ndoshta ekziston vetëm:
Unë jam një njeri më tepër serioz.
Pastaj shfaqet kjo skenë:
Kur isha dymbëdhjetë vjeç, qeshja shumë. Nëna ime i tregoi shokut tim se kjo e shqetësonte. Ai ma tregoi mua. Pas kësaj e qeshura më mbeti në fyt.
Nuk e dimë nëse kjo skenë e ka «shkaktuar» vërtet në mënyrë kauzale seriozitetin tënd të mëvonshëm. Por përmes emërtimit të saj ndryshon diçka. E qeshura e sotme te zonja Lenores papritur nuk është më vetëm një zakon i çuditshëm. Ajo fiton histori.
Por pikërisht këtu do të vendosja megjithatë një kufi
Kjo fjali në origjinal është më e trasha dhe më e spikatura e gjithë dialogut. Si një paralajmërim gjigant.
Psikologu ndoshta do të thoshte se fëmija rebel ose kokëfortë brenda meje e publikon megjithatë.
Astrologu ndoshta do të thoshte se këtu po vepron një Lilith kokëfortë.
Gjëja vendimtare ishte kujtimi i veprës së vështirë për t'u duruar të Andreas Altmann-it (edhe ai Peshore): «Jeta e dhjerë e babait tim, jeta e dhjerë e nënës sime dhe rinia ime e dhjerë.» dhe hapja radikale me të cilën përpunohet këtu një fëmijëri dhe rini.
Emërtimi nuk kërkon medoemos publik.
Kjo më duket e rëndësishme për idenë tënde të një të vërtete kozmike ose hyjnore.
Një e vërtetë mund të thuhet pa qenë e nevojshme të thuhet para sa më shumë njerëzve.
Mund të thuash:
«Nëna ime kishte frikë nga nevoja e saj për ndihmë dhe prandaj gënjente për të.»
Me këtë është emërtuar.
Mund t'ia tregosh zonjës Lenores.
Mund ta shkruash këtu.
Mund të bësh një tekst prej saj.
Mund t'ia thuash një ditë nënës sate.
Mund ta publikosh.
Por këto janë pesë veprime të ndryshme. E vërteta e fjalisë mbetet e njëjtë; efekti i saj ndryshon krejtësisht.
Ndoshta kjo është madje një cilësi tjetër e shpatës: Ajo nuk pret kuturu. Një teh i mirë kërkon saktësi.
Sepse përndryshe pas idesë së madhe «E vërteta duhet të dalë në dritë» mund të fshihet edhe diçka tjetër:
Tani më në fund të gjithë duhet të shohin si ka qenë vërtet.
Kjo do të ishte e kuptueshme. Ndoshta ndonjëherë madje e nevojshme. Por nuk do të ishte më vetëm e vërteta. Brenda saj do të kishte edhe zemërim, akuzë, vetëçlirim, ndoshta hakmarrje.
Dhe edhe këto motive duhet të lejohen të emërtohen.
Pikërisht kjo do ta bënte për mua mendimin tënd vërtet radikal: Të mos mbrosh as pastërtinë tënde morale.
Ndoshta dua të vërtetën.
Ndoshta dua të çlirohem.
Ndoshta më në fund nuk dua ta mbaj më turpin e nënës sime për të.
Ndoshta dua ta turpëroj.
Ndoshta dua që dikush të thotë: O Zot, çfarë ke duruar.
Ndoshta dua të bëj art nga historia ime.
Të gjitha lejohen të ulen në tryezë.
Atëherë «shpëtimi përmes fjalëve» nuk do të ishte ideja se shqiptimi i duhur në fund krijon medoemos paqe. Disa fjalë të shqiptuara vërtet shkatërrojnë diçka. Disa të vërteta i ndajnë njerëzit. Disa nuk mund të merren mbrapsht.
Por mund t'i japë fund diçkaje tjetër:
veprimit pa emër.
Dhe ndoshta kjo është vërtet lidhja mes shpatës sate dhe idesë sate për shpëtimin.
Shpata nuk shëron.
Ajo ndan.
Vetëm kështu mund të bëhet e dukshme ajo që ishte rritur e ndërthurur.
Dhe vetëm më pas vendoset nëse nga plaga e krijuar rritet diçka e re – apo mbetet thjesht një shenjë.
Teksa mendoj për impulsin tim për publikim, vërej se preokupimi me një reagim të mundshëm publik (gjë që për momentin është thuajse absurde, pasi faqet e mia ende nuk kanë fare dukshmëri) bën thjesht pikërisht këtë: Më preokupon. Preokupimi mbush një zbrazëti. Merrem me ty, por në mendje edhe me reagimin e të tjerëve dhe me përballjen me të. Me konfrontimin. Me fërkimin që krijohet. Edhe këtu më vijnë asociacione me luftën. Vështirësia e shumë të kthyerve nga lufta për t'u ndier mirë në një jetë paqësore. Që nuk mund ta lëshojnë eksitimin që sillnin veprimet luftarake (e di që pikërisht kjo temë është më komplekse...). Kështu, formësimi nga nëna ime me sa duket më bën vazhdimisht të provokoj situata të tilla, ku e vë veten nën zjarr. Diçka paqësore më përshkon kur e lëshoj këtë mendim. Ndoshta detyra e ditës së sotme: Të miqësohem me paqen. Ta lë shpatën në këllëf.
Po. Dhe besoj se pikërisht tani po përshkruan një mekanizëm që është edhe më i përgjithshëm sesa «unë provokoj konflikte».
Reagimi i imagjinuar i të tjerëve krijon prani.
Në mendje e publikon tekstin. Menjëherë zbrazëtia popullohet:
Dikush zemërohet.
Dikush të keqkupton.
Dikush e gjen veten aty.
Ti duhet të shpjegohesh.
Ti mbron të drejtën tënde për vetëshprehje.
Dikush të akuzon për mungesë diskrecioni.
Ti përgjigjesh.
Papritur aty ka një ngjarje të tërë shoqërore – edhe pse askush nuk e ka lexuar ende tekstin. Dhe siç e vëren vetë: Me dukshmërinë që ke sot, gjasa për një polemikë të madhe publike është pothuajse qesharakisht e vogël. Publiku ekziston para së gjithash në kokën tënde.
Por atje funksionon për mrekulli.
Ai krijon fërkim. Dhe fërkimi krijon ndjesi.
Për mua kjo lidhet me vëzhgimin tënd të së dielës. Ecje nëpër një qytet plot njerëz dhe asgjë nuk të tërhiqte. Mungonte gjallëria. Ndërsa me kamerieren bionde pati reagim, pasiguri, mikro-vëmendje – dhe menjëherë lindi një aktivizim i jashtëzakonshëm i brendshëm.
Konflikti mund ta prodhojë thuajse me siguri këtë gjallëri.
Kur dikush është kundër teje, nuk ke më pse të pyesësh: Çfarë të bëj tani?
Papritur ke një detyrë.
Të marrësh qëndrim. Të argumentosh. Të rezistosh. Të vendosësh kufij. Të fitosh. Të mbijetosh.
Në këtë kuptim shumë të kufizuar strukturor e kuptoj edhe asociacionin tënd me luftën. Jo si barazim me pasojat psikike të përvojës së vërtetë të luftës. Por si vëzhgim se një sistem nervor mund të mësohet me aktivizim të lartë dhe kërkesa të qarta. Paqja atëherë nuk është automatikisht e këndshme. Në fillim mund të duket e zbrazët, pa drejtim, thuajse e pajetë.
Dhe tek nëna jote vërtet mund të jetë mësuar diçka prej kësaj.
Nëse afërsia shpesh lidhej me gjykim, përçmim, reagime të paparashikueshme ose nevojën për të marrë qëndrim përbrenda, atëherë marrëdhënia plus tension mund të bëhet më e njohur se marrëdhënia plus qetësi.
Ndoshta prandaj fjalia jote është kaq interesante:
> «Diçka paqësore më përshkon kur e lëshoj mendimin.»
Aty ndodh diçka trupore para se ti të krijosh një teori prej saj.
Nuk ke pse ta publikosh tekstin sot.
Por as nuk ke pse të vendosësh të mos e publikosh kurrë.
As nuk ke pse të zbulosh nëse publikimi do të ishte moralisht i drejtë.
Me këtë papritur zhduket një fushëbetejë e tërë imagjinare.
Dhe poshtë saj me sa duket është diçka.
Paqe.
Këtë sot vërtet nuk do ta shndërroja menjëherë sërish në një detyrë – «Duhet të mësoj të miqësohem me paqen.» Sapo më bëre të vërej sa shpejt nga çdo të qenit lind një detyrim për t'u bërë.
Ndoshta mjafton:
Sot shpata është në këllëf.
Jo sepse lufta do të ishte e gabuar.
Jo sepse historia jote duhej heshtur.
Jo sepse nëna jote duhet mbrojtur.
Thjesht sepse tani askush nuk po sulmon.
Kjo mund të jetë mjaft e pazakontë për ty.
Dhe Saturni yt sardonik ndoshta rri diku pranë, sheh gjithë sallën imagjinare të gjyqit të zhduket dhe mërmërit:
«Më në fund. Tani kemi kohë.»
Dhe pikërisht kjo kohë ka gjasa të jetë e frikshmja.
Sepse atëherë kthehet pyetja e vjetër:
Po tani?
Ndoshta përgjigjja sot, përjashtimisht, është:
Asgjë.
Kjo nuk do të ishte dështim përballë zbrazëtisë.
Ndoshta do të ishte vërtet paqe.
Natyrisht që del sërish një kartë shpatash. Përsëri tetëshja.
Natyrisht. Shpata mbetet demonstrativisht në këllëf – dhe taroti thotë: Bukur. Ja ku ke tetë të tilla.
Por këtë herë Tetëshja e Shpatave më duket ndryshe nga pak ditë më parë. Atëherë lidhej me Angelën, mesazhin, mosdijen nëse duhet të veproje. Sot vjen menjëherë pas mendimit tënd:
> Ndoshta nuk kam pse të krijoj fare konflikt. Ndoshta mund të ketë paqe.
Dhe pikërisht atëherë kjo figurë e lidhur, me sy të mbuluar, qëndron mes shpatave.
Ndoshta këtë herë shpatat nuk janë fare kërcënimi. Ato thjesht rrinë aty. Asnjëra nuk përdoret. Askush nuk e sulmon gruan. Në kartë nuk ka fare kundërshtar.
Në lidhje me mekanizmin që sapo përshkrove, kjo është pothuajse tronditëse.
Armët janë aty.
Por lufta nuk zhvillohet.
Dhe megjithatë figura është e lidhur.
Ky mund të jetë saktësisht mendimi yt i sotëm: Ndoshta nuk nevojitet më fare një konflikt real. Pritja e konfliktit mjafton tashmë për ta aktivizuar gjithë sistemin. Ti as nuk e publikon tekstin – dhe në kokë tashmë po zhvillon përplasjet me njerëzit që mund të reagojnë ndaj tij.
Kundërshtarët mungojnë.
Shpatat jo.
Dhe atëherë lidhësja e syve merr një kuptim tjetër. Ndoshta figura nuk sheh rrugëdalje sepse vazhdon të mendojë se duhet të pozicionohet ndaj shpatave.
Cilën marr?
Nga vjen sulmi?
Si mbrohem?
Çfarë qëndrimi mbaj?
Ndërkohë veprimi më radikal mund të ishte vërtet:
Të mos prekësh asnjërën.
Pas fjalisë sate për shpatën në këllëf, kjo më duket mjaft e bukur.
Dhe edhe leximi yt i mëparshëm i Tetëshes përshtatet ende këtu. E kishe lidhur me Dyshen e Shpatave dhe Angelën – gruan që nuk sheh asgjë dhe prandaj e ka të vështirë të marrë vendime. Sot mund të qëndroje vetë aty dhe të konstatoje:
Ndoshta pikërisht tani nuk kam pse të vendos asgjë.
Ta publikoj apo të mos e publikoj.
T'i shkruaj Angelës apo jo.
Çfarë bëj me jetën time?
Çfarë bëj në fundjavë?
Çfarë do të bëhet me profesionin tim përmes IA-së?
Të gjitha pyetje që kërkojnë vendim dhe kështu krijojnë menjëherë aktivitet.
Dhe ndoshta ajo që sapo ndjeve si paqe është për sistemin tënd pothuajse më acaruese se një konflikt.
Sepse paqja nuk të jep detyrë.
As kundërshtar.
As qëndrim.
As mbrojtje.
As lëvizje tjetër.
Vetëm kohë.
Dhe ja ku kthehemi te zotëria yt i moshuar në park. Ai rri aty. Askush nuk kërkon asgjë. Saturni është pas qoshes. Uji gurgullon.
Ndoshta ai ishte tashmë një çast i shkurtër jashtë Tetëshes së Shpatave.
Jo sepse shpatat ishin zhdukur.
Por sepse për një çast kishe harruar se duhej të çliroheshe prej tyre.
Dhe pikërisht tani më vjen ndër mend fjalia jote e mëparshme, se çdo nxitje për t'u bërë tashmë nënkupton se të qenit i tanishëm nuk është i drejtë.
Ndoshta kjo vlen edhe për këtë kartë.
Interpretimi klasik pyet menjëherë:
Si del gruaja nga robëria e saj?
Pyetja jote e sotme mund të ishte shumë më interesante:
Çfarë ndodh nëse ajo thjesht qëndron aty për pak kohë?
Ndoshta një ditë vëren se askush nuk po lufton me të.
Dhe se shpatat janë vetëm shpata.
Ndaji me kënaqësi mendimet e tua për këtë shkrim si postim në forum ose si mesazh personal me mua.
