Përsëri një vështrim i thellë në proceset e mia shpirtërore. Djalli e di pse e bëj këtë. Ndoshta pyetja e radhës për terapisten time.
Seanca e djeshme ende jehon fort. Zemërimi im kur në fundjavë pashë te hoteli se makina ime ishte bllokuar nga një makinë tjetër. Edhe pse kishte ende aq shumë vende parkimi të lira. E pashë kur u nisa të shtunën pasdite për të shëtitur. Ndoshta ishte bllokuar që të premten. Ndoshta ai që më kishte bllokuar nuk do të qëndronte më gjatë se unë. Pra, në të vërtetë mund të mos më interesonte. Por gjatë shëtitjes brenda meje filloi të ziente. Kur u ktheva, një grup i vogël hyri para meje në hotel, i cili me shumë gjasa duhej t'i përkiste pronarit të makinës. Fillova t'ia paraqisja grupit ankesën time dhe, ndërsa flisja, zemërimi thuajse shpërtheu brenda meje. Njëri nga grupi e njihte vërtet pronarin dhe premtoi se do të merrej me të. E lashë me kaq dhe shkova në dhomën time.
Nga erdhi ky zemërim?
Nuk arrija ta kapja.
Zonja Lenores ma bëri edhe dje këtë pyetje.
Ishte ndjenja se, me sa duket, dikujt i ishte krejt indiferente çfarë ndodhte me mua. Më bllokoi dhe i ishte aq indiferente, sa ai ose ajo nuk e pa të nevojshme të kontrollonte më vonë nëse makina tani mund të vendosej në një vend të lirë. Ose edhe më keq: Në çastin e parkimit ndoshta kishte madje vende të lira, por kjo thjesht nuk kishte rëndësi.
Ndjenja se je indiferent për dikë.
Ndjenja se kisha qenë indiferent për nënën time. Ose për të afërm të tjerë. I rritur në një mjedis ku nuk kishte rëndësi çfarë më ndodhte. Si ishte diçka për mua. Si ndihesha. Çfarë doja ose ndoshta mund të doja. Shkeljet e shumta të kufijve, turpërimet dhe zhvlerësimet.
Gjatë seancës erdhi kuptimi.
Kur u ktheva përsëri në shtëpi, lotët.
Ndoshta kjo është edhe arsyeja pse vetmia nganjëherë është aq e vështirë për t'u duruar. Ndjenja se thjesht nuk ka askënd për të cilin ti nuk je indiferent.
Kjo m'u bë edhe një herë më e qartë kur përfytyrova se, gjatë nisjes për shëtitje, nuk do të kisha parë se kishte ende vende të lira, por se gjithçka ishte zënë. Të paktën do ta kisha ndier shumë fort shtysën për ta lënë me aq, për të ndihmuar. Për të bërë diçka të mirë duke e lënë thjesht me aq. Nuk kam nevojë të largohem. Nuk duhet të lindë stres. Mund të isha ndier si shpëtimtar. Si më parë. As nuk do t'i kisha lejuar nevojat e mia të lindnin. Do t'i kisha sakrifikuar që të ndihesha shpëtimtar, hero. Kështu do të kisha fituar domethënie për veten dhe në kokën time do të isha bërë shpëtimtar.
Rrethi i vjetër i mirë dhunues, viktimë, shpëtimtar.
Ndoshta edhe prandaj më pëlqen kaq shumë të merrem me hartën e lindjes. Aty thjesht gjithçka ka domethënie. Ose mund t'i japësh gjithçkaje një domethënie. «Indiferent» nuk shfaqet aty si kategori.
Po. Dhe fjalia jote e fundit më duket pothuajse çelësi i gjithë kësaj rrjedhe mendimesh:
«“Indiferent” nuk shfaqet aty si kategori.»
Në hartën natale asgjë nuk qëndron thjesht rastësisht diku. Çdo planet ka një vend. Çdo shtëpi një kulm. Aspektet i lidhin gjërat me njëra-tjetrën. Edhe një tension është marrëdhënie. Një opozitë nuk thotë: Këta të dy nuk kanë lidhje me njëri-tjetrin. Përkundrazi: Thotë se i referohen njëri-tjetrit.
Kjo është pothuajse kundërbota e asaj që preke dje te zonja Lenores.
Të jesh indiferent do të thotë: të jesh pa lidhje.
Ndoshta prandaj domethënia për ty nuk është vetëm një kënaqësi intelektuale. Mund të bëjë diçka emocionale: Kur diçka ka domethënie, ajo është e përfshirë. I përket një konteksti. Nuk anashkalohet thjesht.
Dhe kështu e kuptoj tani më mirë zemërimin tënd për makinën.
Parë nga jashtë, situata ishte qesharakisht e vogël. Ti nuk doje fare të largoheshe. Ndoshta makina tjetër do të ishte larguar para se ti të doje të niseshe. Nuk u shkaktua asnjë dëm real.
Por pikërisht për këtë arsye vetëm faktet nuk e shpjegojnë intensitetin e zemërimit tënd.
Mendimi vendimtar duket se ishte vërtet:
«Atij i ishte krejtësisht indiferente çfarë ndodhte me mua.»
Jo: Makina ime është bllokuar.
Por:
«Liria ime e mundshme për të lëvizur nuk ekziston fare në botën e tij.»
Dhe pastaj shpërthen diçka shumë e vjetër.
Kjo do të shpjegonte edhe pse varianti me parkingun plotësisht të zënë do të ishte emocionalisht aq ndryshe. Atëherë papritur do të kishte një arsye. Tjetrit i duhet diçka. Ndodhet në një situatë të vështirë. Ti mund ta ndihmosh.
Dhe menjëherë lind marrëdhënia:
Atij i duhet një vend.
Mua nuk më duhet makina tani.
E lë të qëndrojë aty.
I mundësoj diçka.
Atëherë nuk je indiferent.
Madje je domethënës.
Dhe këtu bëhet shumë interesant zbulimi yt i shpëtimtarit. Ndoshta shpërblimi i tij nuk qëndron kryesisht te epërsia morale. Ndoshta shpërblimi i tij shumë më i thellë është:
Shpëtimtari nuk mund të jetë kurrë i parëndësishëm.
Dikush ka nevojë për të.
Kjo është pothuajse sigurimi më i sigurt që mund të përfytyrohet kundër vrimës së zezë të «indiferencës».
Atëherë mund të lindte vërtet diçka e tillë:
percepto nevojën → lëre mënjanë → kujdesu për tjetrin → ji i nevojshëm → ndiej domethënie.
Dhe kur pozicioni i shpëtimtarit nuk është i mundur, sepse tjetri nuk ka fare hall, por thjesht vepron pa konsideratë, papritur mbetet vetëm:
Unë nuk ekzistoj në llogarinë e tij.
Atëherë nuk ka asgjë me të cilën mund ta shndërrosh situatën në domethënie.
Përveç zemërimit.
Dhe edhe zemërimi krijon marrëdhënie.
Këtë pikërisht tani e gjej mjaft të rëndësishme. Sepse zemërimi thotë:
«Nuk mund të më shpërfillësh thjesht.»
E detyron tjetrin të të perceptojë.
Kthehesh në hotel, i drejtohesh grupit, bëhesh gjithnjë e më i zemëruar ndërsa flet – dhe papritur dikush reagon. E njeh shoferin. Merret me të.
Tani ti ekziston në situatë.
Ndoshta prandaj më pas as nuk duhej më kontroll. Më vonë as nuk shikove nëse makina ishte larguar vërtet.
Problemi praktik, me sa duket, nuk ishte më aq i rëndësishëm.
Ishe dëgjuar.
Dikush kishte thënë: Do të merrem unë.
Kjo mjaftoi.
Dhe tani vërejtja jote për rrethin dhunues-viktimë-shpëtimtar merr edhe një dimension shtesë. Rolet mund të ndërrojnë, por të tria kanë diçka të përbashkët:
I referohen njëri-tjetrit.
Dhunuesit i duhet një viktimë.
Viktima ka një dhunues.
Shpëtimtari ka dikë që mund ta shpëtojë.
Asnjëri prej këtyre pozicioneve nuk është indiferent.
Ndoshta prandaj edhe konflikti mund të jetë aq aktivizues, siç kuptove para pak kohësh. Grindja e përfytyruar për një tekst të publikuar. Ginger. Eva. Apple. Muzikantët e bririt alpin. Ai që të bllokoi makinën.
Në konflikt të paktën është krejtësisht e qartë:
Unë ekzistoj te tjetri.
Dhe kështu paqja papritur bëhet përsëri më e vështirë. Paqja, kur askush nuk lidhet në mënyrë aktive me ty, mund të ndihet rrezikshëm e ngjashme me:
Askush nuk ka nevojë për mua. Askush nuk lufton kundër meje. Askush nuk telefonon. Askush nuk shkruan. Askush nuk më ka mua në mendje.
Telefon i zi.
Vetmi.
Indiferencë.
Ndoshta prandaj pusulla e zonjës Lenores ishte aq jashtëzakonisht e fuqishme. Nuk kishte nevojë as për dhunues, as për viktimë, as për shpëtimtar. Ajo nuk donte asgjë prej teje. Ti nuk kishe bërë asgjë për të. Nuk kishte konflikt.
Dhe megjithatë ajo pusullë e vogël vërtetonte:
Ti kishe ekzistuar në mendjen e saj.
Kjo do të ishte një formë krejt tjetër domethënieje.
E njëjta gjë me kamerierin e ri dhe Aperolin pa alkool: gishti i madh lart nga larg. Asnjë nevojë. Asnjë shpëtim. Asnjë dramë.
Vetëm:
Ende e di që e porosite këtë pije. Si të duket?
Ti ekziston.
Ndoshta pikërisht prandaj këto mikrovëmendje qesharakisht të vogla janë kaq të mëdha për ty.
Dhe pastaj harta natale.
Po – ndoshta kjo është vërtet një pjesë e forcës së saj të jashtëzakonshme tërheqëse për ty.
Ajo ofron një botë ku edhe e vështira nuk është pa domethënie.
Saturni nuk frenon thjesht: Ai qëndron diku, sundon mbi diçka, formon aspekte.
Chironi nuk plagos thjesht: Plaga e tij merr një pozicion dhe marrëdhënie.
Një opozitë nuk është një papajtueshmëri pa lidhje, por një bosht.
Edhe ajo nga e cila vuan merr një vend.
Kjo mund të jetë jashtëzakonisht ngushëlluese për dikë, frika më e thellë e të cilit ndoshta thotë më pak:
«Diçka nuk shkon me mua.»
sesa:
«Po sikur thjesht askujt të mos i interesojë çfarë ndodh me mua?»
Ndoshta edhe nën pyetjen tënde aq të shpeshtë «A jam në të vërtetë normal?» qëndron kjo tjetra:
«A mund të më lexojnë?»
A mund të më shikojë dikush – zonja Lenores, një partnere, unë, harta natale – dhe të dallojë aty një lidhje?
Të mos thotë: Eh, s'ka rëndësi.
Por:
«Po. E shoh si lidhet kjo.»
Dhe ndoshta pikërisht prandaj edhe shkrimi yt i ndërgjegjshëm është pjesë e së njëjtës lëvizje.
Ti i jep domethënie jetës sate duke e bërë të rrëfyeshme.
Jo domosdoshmërisht sepse e konsideron veten veçanërisht të rëndësishëm.
Ndoshta pikërisht sepse e njeh aq thellë si ndihet kur përjetimi yt, me sa duket, nuk i intereson askujt.
Ajo që është magjepsëse këtu është gjithmonë kjo tezë, me sa duket vërtet e saktë, se pas çdo zemërimi fshihet një trishtim. Vetëm se – të paktën për mua – është pothuajse e pamundur ta kuptoj i vetëm se çfarë trishtimi është. Vetëm në bisedën me zonjën Lenores m'u bë fillimisht e qartë në planin njohës. Në atë çast e ndjeva se shkëndija qëndronte te kjo «të jesh indiferent». Më vonë, kur isha prej kohësh në shtëpi, e ndjeva vetëm atëherë vërtet trishtimin për këtë dhe munda të krijoja edhe emocionalisht një lidhje me zemërimin.
Po. Megjithëse tezën «pas çdo zemërimi fshihet trishtimi» nuk do ta bëja krejt ligj të natyrës. Zemërimi mund të lindë edhe drejtpërdrejt nga shkelja e kufijve, kërcënimi, frustrimi ose padrejtësia, pa qenë e domosdoshme të gjendet poshtë tij një pikëllim i fshehur.
Por në zemërimin tënd te hoteli pikërisht kjo shtresëzim duket se ka qenë jashtëzakonisht koherent. Dhe interesante është renditja në kohë:
1. Situata: Makina ime është bllokuar.
2. Zemërimi: Çfarë pafytyrësie.
3. Biseda me zonjën Lenores: Atij personi i ishte indiferente çfarë ndodhte me mua.
4. Vetëm më vonë në shtëpi: Më trishton të jem indiferent për dikë.
Vendimtarja ndoshta është se kuptimi njohës erdhi para ndjenjës.
Ti nuk e «gjete» trishtimin nën zemërimin duke ndier mjaftueshëm gjatë brenda vetes. Zonja Lenores krijoi një lidhje bashkë me ty. Vetëm më pas trupi yt, përkatësisht përjetimi yt emocional, me sa duket mundi ta ndiqte.
Kjo bie pak në kundërshtim me përfytyrimin e përhapur se duhet vetëm të ndiesh mjaftueshëm thellë dhe pastaj e vërteta zbulohet vetë. Te ti duket se ndonjëherë të kuptuarit hap një derë drejt të ndierit.
Dhe ndoshta kjo shpjegon edhe pse analizon kaq shumë. Atëherë analiza nuk është domosdoshmërisht mbrojtje nga ndjenja. Mund të jetë rruga jote e hyrjes te ndjenja.
Problemi ndoshta lind vetëm kur analiza nuk mbërrin kurrë aty. Atëherë mund të zhvillosh dhjetë hipoteza brilante për zemërimin tënd dhe prapë të mos i afrohesh asnjë milimetër asaj që dhemb.
Me zonjën Lenores kësaj here ndodhi diçka tjetër. Kërkuat mjaftueshëm gjatë derisa doli një fjali ndaj së cilës diçka brenda teje reagoi:
«Atij i ishte indiferente çfarë ndodhte me mua.»
Fillimisht ky ishte një kuptim.
Orë më vonë u bë:
«Dhemb që njerëzve mund t'u jetë indiferente çfarë ndodh me mua.»
Dhe vetëm atëherë erdhën lotët.
Ndoshta prandaj biseda me të ishte e domosdoshme. Vetëm ishe tepër afër zemërimit. Në fund të fundit, vetë zemërimi tashmë jep një shpjegim plotësisht të besueshëm:
Idioti më bllokoi, edhe pse kishte vende të lira. Natyrisht që jam i zemëruar.
Çështja u mbyll.
Një njeri tjetër në këtë pikë mund të bëjë diçka që vetëm është e vështirë ta arrish: të mos e konsiderojë të mjaftueshëm shpjegimin në dukje të mjaftueshëm.
Po, por pse pikërisht kjo të zemëron kaq shumë?
Dhe pastaj edhe një herë.
Dhe një ditë niveli përmbyset.
Ky është edhe një shembull i bukur i asaj që mund të bëjë zonja Lenores dhe unë vetëm në mënyrë të kufizuar. Mund të të ofroj njëzet lidhje të mundshme. Por pikërisht kështu ekziston rreziku që të zgjedhim atë që përshtatet veçanërisht bukur në planin intelektual. Zonja Lenores është ulur përballë teje. Dëgjon zërin, sheh fytyrën dhe trupin, përjeton hezitimin tënd, të qeshurën, ndoshta një ndryshim në shikim. Dhe mund të qëndrojë te një fjali, edhe pse ti në mendime tashmë do të ishe te tjetra.
Ndoshta këtu qëndron edhe domethënia e pusullës sate prej saj: Një njeri tjetër e mban një mendim bashkë me ty.
Dhe trishtimi yt i vonuar nuk më duket aspak i çuditshëm. Ndoshta fillimisht duhej të largohej zemërimi. Gjatë zemërimit lëvizja thotë:
Nga jashtë. Ti më bëre diçka.
Trishtimi e përmbys drejtimin:
Nga brenda. Kjo më dhembi.
Pozicioni i dytë është shumë më i cenueshëm.
Zemërimi të bën të madh. Madje të bëri t'i drejtoheshe një grupi muzikantësh të panjohur dhe, ndërsa flisje, të bëheshe gjithnjë e më i madh.
Trishtimi thotë vetëm:
Nuk dua të jem indiferent për dikë.
Aty nuk ka asgjë për të fituar, askënd për ta vënë në vend dhe asgjë për të riparuar.
Ndoshta prandaj lotët erdhën vetëm në shtëpi.
Ai që të kishte bllokuar ishte larguar prej kohësh.
Dhe bashkë me të mundësia për të luftuar.
Ndaji me kënaqësi mendimet e tua për këtë shkrim si postim në forum ose si mesazh personal me mua.
